ThamVan.comTham Vấn
Trong 15–30 phút: dẫn dắt cuộc gọi

Câu hỏi “nếu… thì…” khi tham vấn: thấy trước các khả năng thay vì đòi một đáp án

Chuyên gia hiếm khi cho một đáp án duy nhất qua cuộc gọi ngắn. Đặt câu hỏi “nếu… thì…” để thấy các nhánh, mỗi nhánh cần làm gì, và dấu hiệu nào báo đổi hướng.

Two Vietnamese sisters on a balcony at dusk draw branching arrows with a pencil on blank paper, a phone with a blank screen between them, faces turned away, warm amber light

Khi chuyên gia trả lời "còn tuỳ", đừng cố ép họ chọn một đáp án. Hãy hỏi theo kiểu "nếu… thì…": "Nếu bên kia đồng ý thì em làm gì tiếp? Nếu họ không trả lời trong tuần này thì sao?" Mỗi câu như vậy mở ra một nhánh, và sau cuộc gọi bạn có một bản đồ nhỏ các khả năng cùng việc phải làm ở từng nhánh.

Cách hỏi này hợp với cuộc gọi ngắn vì nó tôn trọng giới hạn của chuyên gia: họ chưa xem hết giấy tờ, chưa khám trực tiếp, chưa đến tận nơi, nên không thể nói chắc. Nhưng họ biết những ngã rẽ hay gặp. Câu hỏi "nếu… thì…" lấy đúng thứ họ cho được, thay vì đòi thứ họ không thể cho.

Vì sao "anh nói thẳng em nên làm gì" thường không ra kết quả

Người hỏi muốn một câu trả lời gọn, và điều đó dễ hiểu. Nhưng trong phần lớn việc pháp lý, thuế, sức khoẻ hay nhà cửa, kết quả phụ thuộc vào những điều chưa xảy ra: bên kia phản ứng thế nào, cơ quan nhà nước yêu cầu thêm gì, cơ thể đáp ứng ra sao, thợ mở ra thấy gì bên trong tường. Chuyên gia có trách nhiệm sẽ không giả vờ biết trước những điều đó.

Khi bị ép, có hai kiểu phản ứng. Chuyên gia thận trọng sẽ trả lời rất chung chung để không sai, và bạn ra về không có gì cụ thể. Người kém thận trọng thì nói chắc để bạn hài lòng, và bạn ra về với một niềm tin sai. Cả hai đều không đáng tiền.

Câu hỏi "nếu… thì…" thoát khỏi thế khó đó. Bạn không bắt chuyên gia đoán tương lai, mà nhờ họ vẽ ra những tương lai có thể có. Họ thoải mái trả lời, còn bạn có được thứ thật sự cần: biết mình phải làm gì trong từng trường hợp.

Một dấu hiệu nên chú ý: nếu một người tự xưng chuyên gia hứa chắc kết quả ngay qua cuộc gọi đầu, khi chưa xem giấy tờ hay chưa khám, đó là lúc nên dè chừng hơn là yên tâm.

Dựng một chuỗi câu hỏi "nếu… thì…" trước khi gọi

Năm bước này làm trên một tờ giấy, mất khoảng mười phút. Kết quả là ba bốn câu hỏi xếp theo thứ tự.

  1. Viết việc chính ở đầu trang, ví dụ: "Chủ nhà yêu cầu trả mặt bằng trước hạn."
  2. Viết bước tiếp theo bạn định làm, ví dụ: "Nhắn lại xin giữ đến hết hợp đồng."
  3. Từ bước đó, kẻ hai ba mũi tên cho các phản ứng có thể có: đồng ý, từ chối, im lặng, đưa ra điều kiện.
  4. Ở đầu mỗi mũi tên, viết câu hỏi cho chuyên gia: "Nếu họ từ chối thì em làm gì tiếp? Cần giữ giấy tờ gì?"
  5. Đánh số các nhánh theo khả năng bạn thấy hay xảy ra nhất. Hỏi nhánh số một trước.

Đừng vẽ quá ba tầng mũi tên. Cuộc gọi hai mươi phút chỉ đủ đi sâu một hai nhánh. Nhánh xa hơn để chuyên gia tự nói nếu họ thấy quan trọng, hoặc để cho cuộc gọi sau khi tình hình đã rõ.

Nếu không biết bên kia có thể phản ứng thế nào, cứ để trống đầu mũi tên và hỏi chuyên gia ngay sau phút mở đầu: "Theo anh, sau bước này thường có mấy khả năng ạ?" Chuyên gia đã gặp nhiều việc tương tự nên thường kể ra được hai ba khả năng hay gặp. Bạn ghi chúng vào chỗ trống, rồi hỏi tiếp từng nhánh như bình thường. Cách này còn có lợi là bạn được nghe đúng những khả năng mà người trong nghề thấy đáng lo, thay vì những khả năng mình tự tưởng tượng ra trong lúc lo lắng.

Mẫu câu "nếu… thì…" cho bốn loại việc

Bảng dưới là câu hỏi mẫu. Chú ý rằng mỗi câu hỏi về việc phải làm, giấy tờ, dấu hiệu, không hỏi chuyên gia đoán kết quả cuối cùng.

Loại việcCâu hỏi "nếu… thì…"Hỏi tiếp để chốt
Tranh chấp nhỏ với chủ nhà"Nếu chủ nhà không trả lời tin nhắn trong tuần này thì em nên làm gì tiếp?""Em cần giữ những tin nhắn, giấy tờ nào từ bây giờ?"
Thông báo của cơ quan thuế"Nếu cơ quan thuế yêu cầu thêm chứng từ mà em không có đủ thì em xử lý thế nào?""Em nên hỏi lại cơ quan thuế quản lý câu gì cho rõ?"
Chăm người thân sau khám"Nếu mấy ngày tới mẹ em ăn kém đi thì em theo dõi thêm gì, lúc nào phải đưa đi khám lại?""Dấu hiệu nào thì không chờ mà phải đi cấp cứu ngay?"
Nhà thấm sau mưa"Nếu thợ mở ra thấy thấm từ ống nước tầng trên chứ không phải từ mái thì em cần mời ai thêm?""Lúc thợ đến em nên hỏi họ những câu gì?"

Ở dòng sức khoẻ, câu hỏi về dấu hiệu khẩn cấp luôn phải có. Và nếu ngay lúc này người thân đã có dấu hiệu như đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó, co giật, lơ mơ, chảy máu không cầm, thì không còn là lúc đặt câu hỏi "nếu… thì…": gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không đặt lịch gọi online.

Ví dụ: chú Tư và ba nhánh của một tờ giấy mời

Chú Tư nhận một giấy mời đến UBND phường để làm việc về chuyện ranh giới đất với nhà bên cạnh. Chú gọi cho một luật sư, câu đầu tiên chú hỏi là: "Vụ này nhà chú đúng hay nhà kia đúng?", rồi chú tự sửa lại, vì con trai đã dặn trước: đừng hỏi ai đúng, hỏi mình phải làm gì.

Câu hỏi chú chuẩn bị theo kiểu "nếu… thì…" như sau. Nếu buổi làm việc chỉ là hoà giải thì chú nên mang theo gì và nói gì, không nên ký gì. Nếu nhà bên cạnh mang theo giấy tờ chú chưa thấy bao giờ thì chú nên phản ứng thế nào tại chỗ. Nếu sau buổi đó có biên bản thì chú đọc phần nào kỹ trước khi ký.

Luật sư không nói ai đúng ai sai, vì chưa xem giấy tờ đất của hai nhà. Nhưng ở mỗi nhánh, luật sư cho chú một hai việc cụ thể và một câu nên nói. Chú ra khỏi cuộc gọi với một tờ giấy ba nhánh, mỗi nhánh vài dòng. Hôm đi làm việc, chú mang tờ giấy đó theo.

Điều đáng học ở ví dụ này: chú Tư không biết trước buổi làm việc sẽ diễn ra thế nào, nhưng nhánh nào xảy ra chú cũng đã có sẵn việc phải làm. Đó là giá trị thật của cuộc gọi, lớn hơn một lời phán đúng sai mà không chuyên gia nào đưa ra được khi chưa xem hồ sơ.

Những câu "nếu… thì…" không nên hỏi trong cuộc gọi ngắn

"Nếu em làm thế này thì em thắng không?" Câu này vẫn là đòi phán kết quả, chỉ đổi hình thức. Chuyên gia nghiêm túc sẽ không trả lời được khi chưa xem đủ hồ sơ. Đổi thành: nếu em làm thế này thì em cần chuẩn bị gì và rủi ro lớn nhất là gì.

"Nếu là anh thì anh làm gì?" Câu này đôi khi có ích để thấy cách nghĩ của chuyên gia, nhưng hoàn cảnh của họ khác bạn: tiền bạc, thời gian, sức khoẻ, quan hệ với bên kia. Nếu hỏi, hãy hỏi tiếp vì sao, để lấy lý do chứ không lấy lựa chọn.

Những nhánh hoàn toàn giả tưởng. Câu như "nếu sau này luật thay đổi thì sao" hay "nếu bên kia thuê người đe doạ thì sao" chiếm thời gian mà không giúp gì cho bước tiếp theo. Nếu thật sự lo một chuyện cụ thể đang có dấu hiệu, nói rõ dấu hiệu đó ra.

Nhánh tự làm thay thợ hay thay bác sĩ. Đừng hỏi "nếu em tự sửa chỗ điện đó thì sao" hay "nếu em tự đổi thuốc thì sao" để xin phép ngầm. Những việc liên quan điện, gas, kết cấu, thuốc men cần người có chuyên môn làm hoặc chỉ định trực tiếp.

Nghe câu trả lời cho từng nhánh thế nào

Tìm động từ. Câu trả lời tốt cho một nhánh luôn có việc cụ thể: giữ lại, gửi, hỏi, ghi, đi khám, mời thợ, không ký. Nếu chỉ có tính từ như "khá rủi ro", "cũng ổn", hãy hỏi tiếp: vậy em cần làm gì.

Tìm dấu hiệu chuyển nhánh. Hỏi chuyên gia: dấu hiệu nào cho em biết mình đang ở nhánh này chứ không phải nhánh kia? Ví dụ: bên kia gửi văn bản thay vì nhắn tin, thông báo có hạn trả lời, triệu chứng kéo dài quá số ngày bác sĩ dặn.

Tìm điểm phải gọi lại. Mỗi nhánh nên có một câu "đến lúc này thì em gọi lại cho anh" hoặc "đến lúc này thì cần gặp trực tiếp". Ghi rõ điểm đó.

Nhận ra nhánh chuyên gia không trả lời được. Có nhánh chuyên gia sẽ nói phải xem giấy tờ hoặc phải đến tận nơi mới biết. Đó là câu trả lời có ích, không phải né. Ghi lại cần giấy tờ gì, cần ai đến.

Mẫu ghi các nhánh ngay trong cuộc gọi

Kẻ sẵn khung này trên một trang giấy, mỗi nhánh một khối. Trong lúc gọi chỉ cần điền.

  • Nhánh: nếu… (viết phản ứng hoặc sự việc)
  • Dấu hiệu nhận ra: khi thấy… thì biết mình đang ở nhánh này
  • Việc phải làm: 1… 2… (động từ đứng đầu)
  • Không được làm: ví dụ không ký, không trả lời bằng lời nói, không tự ý thay đổi
  • Khi nào gọi lại hoặc gặp trực tiếp: …

Sau cuộc gọi, đọc lại các khối này một lần, gạch những chỗ mơ hồ và gửi câu hỏi bổ sung cho chuyên gia nếu họ nhận trả lời bằng tin nhắn. Đừng chờ tới khi đã ở giữa một nhánh mới phát hiện mình ghi thiếu.

Một mẹo nhỏ: dùng bút khác màu cho dòng "Không được làm". Khi tình huống xảy ra thật, người ta thường hấp tấp, và dòng dễ quên nhất lại là dòng cấm. Màu khác giúp mắt bắt ngay chỗ đó khi lật lại tờ giấy giữa lúc rối.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi nhiều nhánh quá có làm cuộc gọi bị loãng không?

Có, nếu bạn hỏi tràn lan. Giới hạn ở hai ba nhánh hay xảy ra nhất và hỏi nhánh quan trọng nhất trước. Những nhánh hiếm gặp có thể hỏi bằng một câu chung: còn khả năng nào em chưa nghĩ tới không ạ.

Nếu chuyên gia nói nhánh nào cũng phải xem giấy tờ mới trả lời được thì sao?

Hỏi chuyên gia cần xem giấy tờ nào, gửi bằng cách nào và có tính thêm phí đọc tài liệu không. Khi đó cuộc gọi đầu là để biết cần chuẩn bị gì, cuộc sau mới đi vào từng nhánh.

Câu hỏi nếu thì có dùng được khi hỏi bác sĩ không?

Được, với điều kiện hỏi về theo dõi và dấu hiệu, không đòi bác sĩ chẩn đoán qua máy. Luôn có một nhánh về dấu hiệu khẩn cấp, và khi dấu hiệu đó xuất hiện thì gọi số cấp cứu chứ không gọi lại bác sĩ online.

Có nên hỏi chuyên gia nhánh nào có lợi cho mình nhất không?

Có thể hỏi về thuận lợi và bất lợi của từng hướng đi, nhưng đừng đòi chuyên gia hứa kết quả. Hỏi kiểu: theo hướng này em phải chuẩn bị gì, rủi ro lớn nhất là gì, sẽ cho câu trả lời hữu ích hơn.

Vẽ các nhánh trước khi gọi có làm mình bị lệch hướng không?

Bản nháp chỉ là điểm bắt đầu. Chuyên gia có thể chỉ ra nhánh bạn chưa nghĩ tới hoặc gạch bỏ nhánh không xảy ra được. Mang bản nháp vào cuộc gọi, sẵn sàng sửa nó theo lời họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138