Trên một trang hồ sơ chuyên gia, chỉ có vài dòng là kiểm được ở nguồn bên ngoài: họ tên đầy đủ, chức danh nghề nghiệp có cấp phép (luật sư, bác sĩ, đại lý thuế, kỹ sư có chứng chỉ hành nghề) và nơi họ đang hành nghề. Các dòng còn lại như số năm kinh nghiệm, "đã giải quyết hơn nghìn vụ", lĩnh vực sở trường, ảnh chụp với khách là lời tự giới thiệu. Chúng không sai, nhưng bạn không nên trả phí chỉ vì chúng.
Cách đọc gọn nhất là chia trang hồ sơ làm hai cột: cột "tra được" và cột "tin theo lời". Bạn dành năm đến mười phút kiểm cột thứ nhất ở nguồn chính thức, còn cột thứ hai thì giữ lại làm câu hỏi cho phút đầu cuộc gọi. Phần dưới đây đi qua từng dòng thường gặp, kèm một bảng tra nhanh và mẫu tin nhắn hỏi trước khi đặt lịch.
Bảng tra nhanh: mỗi dòng trên trang hồ sơ kiểm ở đâu
Các nền tảng trình bày khác nhau, nhưng hầu hết đều có những dòng dưới đây. Đọc từ trên xuống, đánh dấu dòng nào bạn đã kiểm xong.
| Dòng trên hồ sơ | Kiểm được hay tự khai | Kiểm ở đâu | Nếu không kiểm được thì hỏi gì |
|---|---|---|---|
| Họ tên đầy đủ | Kiểm được | Đối chiếu với danh sách công khai của tổ chức nghề nghiệp hoặc cơ quan cấp phép | "Anh/chị hành nghề dưới tên này phải không ạ?" |
| Chức danh có cấp phép (luật sư, bác sĩ, đại lý thuế, kỹ sư có chứng chỉ) | Kiểm được | Tổ chức nghề nghiệp, Sở chuyên ngành, cơ quan thuế | "Chứng chỉ của anh/chị do đâu cấp, còn hiệu lực không?" |
| Nơi đang hành nghề (văn phòng, cơ sở y tế, công ty) | Kiểm được một phần | Trang chính thức của nơi đó, số tổng đài công khai của nơi đó | "Cuộc gọi hôm nay anh/chị làm với tư cách cá nhân hay thay mặt nơi làm việc?" |
| Số năm kinh nghiệm | Tự khai | Hầu như không tra được | "Mấy năm gần đây anh/chị làm loại việc nào nhiều nhất?" |
| Lĩnh vực sở trường | Tự khai | Chỉ đối chiếu được qua câu hỏi | "Việc giống của em, anh/chị gặp thường xuyên hay thỉnh thoảng?" |
| Số vụ, số ca, số khách đã phục vụ | Tự khai | Không tra được | Bỏ qua, không dựa vào con số này |
| Huy hiệu "đã xác minh" của nền tảng | Tuỳ nền tảng | Mục giải thích huy hiệu của chính nền tảng | "Nền tảng xác minh giấy tờ gì để gắn huy hiệu này?" |
Sau khi đi hết bảng, bạn thường thấy hồ sơ rơi vào một trong ba trường hợp: kiểm được cả tên lẫn chức danh, kiểm được tên mà chức danh mơ hồ, hoặc không kiểm được gì. Trường hợp thứ ba không có nghĩa là người đó lừa đảo, nhưng có nghĩa là bạn đang trả phí dựa hoàn toàn vào lời giới thiệu.
Họ tên và chức danh: hai dòng đáng dành thời gian nhất
Những nghề cần giấy phép đều có một nơi giữ danh sách người được hành nghề. Với luật sư là tổ chức nghề nghiệp của luật sư, với bác sĩ là cơ quan cấp chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, với đại lý thuế là cơ quan thuế, với kỹ sư và kiến trúc sư có chứng chỉ hành nghề là cơ quan quản lý xây dựng. Cách tra cụ thể thay đổi theo thời gian, nên bạn tìm đúng trang chính thức của cơ quan đó, không tra qua đường dẫn do người bán dịch vụ gửi.
Chỗ hay hụt là tên trên hồ sơ viết gọn hoặc viết theo kiểu biệt danh: "Luật sư Minh", "Bác sĩ Hà chuyên nhi". Tên rút gọn như vậy không tra được. Bạn có quyền nhắn hỏi họ tên đầy đủ và nơi hành nghề trước khi đặt lịch. Người hành nghề thật thường trả lời ngay vì chính họ cũng muốn khách tin.
Một điểm nữa: chức danh và việc bạn hỏi phải khớp nhau. Một người có chứng chỉ hành nghề thật vẫn có thể đang nhận việc ngoài phạm vi của mình, ví dụ kỹ sư điện trả lời câu hỏi về vết nứt tường chịu lực. Khi đọc hồ sơ, đặt chức danh cạnh việc của bạn và hỏi xem hai thứ có cùng một nghề không.
Những dòng tự khai: đọc để lấy câu hỏi, không để lấy niềm tin
Số năm kinh nghiệm. Ba năm hay mười lăm năm đều chỉ là con số người đó tự điền. Điều đáng hỏi hơn là những năm gần đây họ làm việc gì. Một bác sĩ nhiều năm làm quản lý có thể ít gặp ca giống của bạn hơn một bác sĩ trẻ đang khám hằng ngày.
Lĩnh vực sở trường. Danh sách dài mười lĩnh vực thường là dấu hiệu người viết muốn không bỏ sót khách nào, chứ không phải giỏi đủ mười việc. Hồ sơ nêu hai, ba việc cụ thể đáng tin hơn.
Thành tích bằng số. "Đã tư vấn cho hơn năm nghìn khách" không tra được và không cho bạn biết điều gì về việc của bạn. Coi như dòng trang trí.
Ảnh văn phòng, ảnh chụp cùng khách. Ảnh đẹp không chứng minh nơi hành nghề. Muốn kiểm nơi hành nghề thì đi qua kênh chính thức của nơi đó.
Bằng cấp học thuật. Thạc sĩ, tiến sĩ là học vị, không phải giấy phép hành nghề. Một người có học vị cao vẫn cần chứng chỉ hành nghề nếu nghề đó đòi hỏi. Hai thứ này hay bị trộn vào nhau trên trang hồ sơ.
Ví dụ: chị Hà chọn giữa hai hồ sơ cho câu hỏi về hợp đồng thuê nhà
Chị Hà sắp ký hợp đồng thuê mặt bằng bán hàng và muốn một cuộc gọi hai mươi phút để hỏi những điểm cần để ý trước khi ký. Trên nền tảng có hai hồ sơ. Hồ sơ thứ nhất ghi "Chuyên gia pháp lý, mười hai năm kinh nghiệm, hơn ba nghìn khách hài lòng", không có họ tên đầy đủ. Hồ sơ thứ hai ghi họ tên đầy đủ, chức danh luật sư, tên văn phòng nơi hành nghề, lĩnh vực chính là hợp đồng dân sự và thương mại.
Chị Hà tra tên người thứ hai trong danh sách công khai của tổ chức nghề nghiệp luật sư và thấy có tên. Với người thứ nhất, chị nhắn hỏi họ tên đầy đủ và chức danh. Câu trả lời là "bên em là đội ngũ chuyên viên, không cần tra đâu chị". Chị không đặt lịch với người thứ nhất. Lý do không phải vì chắc chắn họ lừa, mà vì chị không có cách nào biết ai sẽ trả lời mình và người đó chịu trách nhiệm đến đâu.
Chị cũng không chọn người thứ hai chỉ vì tên tra được. Chị nhắn thêm một câu hỏi về việc người đó có thường đọc hợp đồng thuê mặt bằng không, và chốt lịch khi câu trả lời cụ thể.
Mẫu tin nhắn hỏi trước khi đặt lịch
Gửi qua phần nhắn tin của nền tảng, trước khi trả phí. Tin nhắn ngắn, lịch sự, hỏi đúng những dòng bạn chưa kiểm được:
- "Chào anh/chị, em đang cần hỏi về [việc của em, một câu]. Trước khi đặt lịch, em xin phép hỏi họ tên đầy đủ và nơi anh/chị đang hành nghề để em tiện đối chiếu ạ."
- "Anh/chị có chứng chỉ hành nghề [luật sư / khám chữa bệnh / đại lý thuế / xây dựng] không ạ, do cơ quan nào cấp?"
- "Việc của em là [mô tả ngắn]. Loại việc này anh/chị gặp thường xuyên không ạ?"
- "Người trả lời trong cuộc gọi có đúng là anh/chị không, hay là người khác trong nhóm ạ?"
Không cần hỏi cả bốn câu với mọi hồ sơ. Đã kiểm được tên và chức danh thì chỉ cần câu thứ ba. Một người hành nghề nghiêm túc sẽ không phật lòng vì những câu hỏi này. Nếu bị gạt đi bằng "chị cứ đặt đi rồi biết", bạn đã có một thông tin quan trọng về cách họ làm việc.
Huy hiệu xác minh và điểm sao: đọc phần giải thích của nền tảng
Nhiều nền tảng gắn huy hiệu "đã xác minh" bên cạnh tên chuyên gia. Huy hiệu này có thể nghĩa là nền tảng đã đối chiếu chứng chỉ hành nghề, cũng có thể chỉ nghĩa là đã xác minh số điện thoại hoặc giấy tờ tuỳ thân. Hai việc đó khác nhau rất xa. Hãy tìm mục giải thích huy hiệu, thường nằm ở phần câu hỏi thường gặp hoặc điều khoản của nền tảng, và đọc xem họ kiểm cái gì.
Điểm sao và lời nhận xét cũng vậy: chúng cho biết người khác thấy cuộc gọi dễ chịu thế nào, không cho biết lời khuyên có đúng không. Người hỏi thường chấm sao ngay sau cuộc gọi, trước khi biết việc của mình kết thúc ra sao. Dùng điểm sao để loại những hồ sơ bị phàn nàn nhiều về thái độ hay bỏ hẹn, đừng dùng để chọn người giỏi chuyên môn.
Nếu việc của bạn liên quan sức khoẻ và đang có dấu hiệu khẩn cấp như đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó đột ngột, co giật, lơ mơ, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Lúc đó không phải lúc ngồi so hồ sơ và đặt lịch gọi online.
Những việc không nên làm khi đọc hồ sơ
Đừng tra chứng chỉ qua đường dẫn hay hình chụp do chính người đó gửi. Ảnh chụp thẻ hành nghề có thể chỉnh sửa, đường dẫn có thể dẫn tới trang giả. Bạn tự tìm trang của cơ quan cấp phép. Đừng gửi giấy tờ cá nhân của mình chỉ để được "kiểm tra hồ sơ miễn phí" trước khi bạn kiểm được người đó. Đừng rời khỏi nền tảng để nhắn tin riêng chỉ vì hồ sơ ghi "liên hệ trực tiếp để được giá tốt"; ra khỏi nền tảng là ra khỏi phần bảo vệ người dùng của nền tảng.
Cũng đừng đòi một hồ sơ hoàn hảo. Nhiều chuyên gia giỏi viết hồ sơ sơ sài vì họ bận và không quen tự quảng bá. Một hồ sơ ngắn nhưng có tên thật, chức danh thật, lĩnh vực cụ thể đáng tin hơn một hồ sơ dài đầy lời khen. Mục tiêu của bạn là biết rõ mình đang trả phí cho ai, chứ không phải tìm người viết giới thiệu hay nhất.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ không ghi họ tên đầy đủ thì có nên đặt lịch không?
Bạn nên nhắn hỏi họ tên đầy đủ và nơi hành nghề trước. Nếu người đó trả lời rõ, bạn tự tra ở nguồn chính thức rồi quyết định. Nếu họ né hoặc nói không cần tra, bạn đang trả phí cho một người mình không xác định được.
Huy hiệu đã xác minh trên nền tảng có đủ tin không?
Huy hiệu chỉ đáng tin đúng bằng việc nền tảng đã kiểm. Hãy đọc mục giải thích của nền tảng xem họ đối chiếu chứng chỉ hành nghề hay chỉ xác minh số điện thoại và giấy tờ tuỳ thân. Với nghề cần giấy phép, bạn vẫn nên tự tra thêm một lần.
Thạc sĩ, tiến sĩ ghi trên hồ sơ có phải là giấy phép hành nghề không?
Không. Thạc sĩ, tiến sĩ là học vị do trường đào tạo cấp, còn giấy phép hay chứng chỉ hành nghề do cơ quan quản lý nghề cấp. Một người có thể có học vị mà không có quyền hành nghề, nên bạn kiểm riêng hai thứ.
Kiểm hồ sơ chuyên gia mất bao lâu là đủ?
Với một cuộc gọi ngắn, năm đến mười phút là đủ: tra họ tên và chức danh ở nguồn chính thức, đọc mục giải thích huy hiệu, lướt các lời nhận xét có phàn nàn. Phần còn lại bạn giữ thành câu hỏi cho phút đầu cuộc gọi.
Người trên hồ sơ và người nghe máy có thể khác nhau không?
Có thể, nhất là với hồ sơ đứng tên một nhóm hay một văn phòng. Bạn nên hỏi trước ai sẽ trả lời trong cuộc gọi. Khi gọi video, đề nghị người đó xưng tên ở phút đầu để đối chiếu với hồ sơ đã tra.
Có nên chọn chuyên gia nhiều sao nhất trên nền tảng không?
Điểm sao phản ánh trải nghiệm cuộc gọi như thái độ, đúng giờ, dễ hiểu, không phản ánh lời khuyên có đúng hay không. Dùng điểm sao để loại hồ sơ bị phàn nàn nhiều, còn chọn người thì dựa vào chức danh kiểm được và mức khớp với việc của bạn.