Khi người có việc nghe kém, nói chậm hay cần phiên dịch, giữ ba nguyên tắc trong suốt cuộc gọi: mỗi lần chỉ một câu ngắn một ý, chờ người kia nghe hoặc dịch xong mới nói tiếp, và trước khi cúp máy để chính người có việc nói lại những gì họ sẽ làm. Báo cho chuyên gia ngay từ đầu để họ chậm lại theo.
Cuộc gọi kiểu này dài hơn và dễ tốn phút hơn, nhưng cái giá lớn nhất không phải thời gian. Đó là chuyện người có việc ra khỏi cuộc gọi mà không hiểu mình phải làm gì, vì mọi câu đã đi qua tai người khác. Bài này nói về những gì diễn ra trong lúc gọi; việc chia vai và chọn ai ngồi cùng thì nên bàn xong từ hôm trước.
Nhịp nói khi có người nghe kém hoặc có phiên dịch
Nhịp quen thuộc của một cuộc gọi là hỏi, trả lời, hỏi tiếp, gần như liền mạch. Khi có người nghe kém hay có phiên dịch, nhịp đó phải chậm lại thành từng nhịp nhỏ: một câu, dừng, chờ, xác nhận, rồi câu tiếp. Người hỗ trợ, thường là con cái, giữ nhịp này cho cả cuộc gọi.
Nói với chuyên gia ngay sau lời chào: "Dạ, mẹ em nghe hơi kém, em xin anh nói từng câu ngắn, em sẽ nhắc lại cho mẹ." Hoặc khi có phiên dịch: "Bên em có người phiên dịch, anh nói từng ý một giúp em, chờ dịch xong rồi nói tiếp ạ." Phần lớn chuyên gia sẽ đổi cách nói ngay, nhưng mười phút sau có thể quên. Nhắc lại nhẹ nhàng khi thấy họ nói dài.
Về thiết bị, tai nghe tốt hoặc loa ngoài to rõ giúp người lớn tuổi hơn là áp điện thoại vào tai. Gọi video thì để màn hình đủ gần để họ nhìn được miệng người nói, vì nhiều người nghe kém đọc khẩu hình rất tốt mà không tự biết.
Tính trước số phút: cuộc gọi có phiên dịch hay có người nhắc lại thường dài gần gấp đôi. Hỏi chuyên gia hoặc nền tảng xem phí tính thế nào trong trường hợp này, theo bảng phí hiện hành, thay vì để đến cuối mới bất ngờ.
Trục trặc hay gặp trong lúc gọi và làm gì ngay
Những tình huống dưới đây xảy ra ở hầu hết cuộc gọi có người lớn tuổi hoặc có phiên dịch. Biết trước thì xử lý trong vài giây.
| Trục trặc | Dấu hiệu | Làm gì ngay |
|---|---|---|
| Người có việc không nghe rõ | Gật đầu liên tục nhưng không hỏi gì, trả lời "ừ" cho mọi câu | Dừng, nhắc lại câu vừa rồi bằng lời ngắn hơn, hỏi "bố nghe rõ chưa" |
| Trả lời lạc câu hỏi | Kể sang chuyện khác, chuyện cũ | Nhắc lại câu hỏi một lần nữa, chậm; không trả lời thay |
| Nhớ nhầm ngày, số tiền, tên giấy tờ | Con số khác với giấy tờ trong tay | Không cãi trước chuyên gia; chỉ vào giấy, hỏi "mẹ xem giấy này có đúng không" |
| Người dịch tóm bớt | Chuyên gia nói dài, bản dịch chỉ vài chữ | Xin dịch đủ: "anh dịch giúp em đủ cả câu nhé" |
| Thuật ngữ không có từ tương ứng | Người dịch ngập ngừng, dùng từ chung chung | Xin chuyên gia giải thích bằng ví dụ, rồi mới dịch ví dụ |
| Người có việc mệt, mất tập trung | Nói chậm hơn hẳn, không còn trả lời | Xin dừng, hẹn gọi tiếp; nếu có dấu hiệu bất thường thì xử lý như cấp cứu |
Dòng cuối cần nói rõ: nếu giữa cuộc gọi người lớn tuổi bỗng đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, méo miệng, nói khó đột ngột, lơ mơ hay co giật, hãy kết thúc cuộc gọi ngay và gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Không tiếp tục hỏi chuyên gia qua máy.
Mẫu câu cho ba chiều nói chuyện
Trong cuộc gọi này bạn nói với ba người: chuyên gia, người có việc, và người phiên dịch nếu có. Mỗi chiều có cách nói riêng.
- Nói với chuyên gia: "Dạ anh chờ em một chút, em nhắc lại cho bố em nghe." · "Câu này để bố em tự trả lời ạ." · "Anh nói lại giúp em ý cuối, chậm hơn một chút ạ."
- Nói với cha mẹ: "Bác sĩ hỏi mẹ đau từ hôm nào." (nhắc nguyên câu hỏi, không gợi ý câu trả lời) · "Mẹ có muốn hỏi gì thêm không, con hỏi giúp."
- Nói với người phiên dịch: "Anh dịch đủ cả câu giúp em, kể cả chỗ chuyên gia nói còn tuỳ." · "Con số và ngày tháng anh đọc chậm, em ghi lại."
- Nói khi cần tạm dừng: "Dạ, mẹ em hơi mệt, em xin dừng ở đây và nhắn lại anh để hẹn tiếp ạ."
Chú ý câu mẫu nói với cha mẹ: nhắc lại nguyên câu hỏi, không thêm "có phải hôm thứ hai không mẹ". Gợi ý câu trả lời là cách nhanh nhất để người lớn tuổi đồng ý với một điều không đúng, chỉ vì họ tin con.
Khi cha mẹ nhớ nhầm hoặc kể khác giấy tờ
Đây là tình huống khó xử nhất. Mẹ nói đã ký giấy năm này, giấy tờ ghi năm khác. Bố nói uống thuốc đều, nhưng con biết bố hay quên. Cãi lại ngay trước mặt chuyên gia làm người lớn tuổi mất mặt và khó hợp tác tiếp; im lặng thì chuyên gia nhận dữ kiện sai.
Cách nhẹ nhàng là đưa giấy tờ hoặc sự việc ra làm trọng tài, không phải mình: "Mẹ ơi, giấy này ghi năm khác, mẹ xem lại giúp con." Hoặc nói với chuyên gia một cách trung lập: "Dạ, bố em nhớ là uống đều, nhưng có mấy hôm nhà em thấy còn thuốc trong hộp, em nói thêm để bác sĩ biết." Cả hai câu đều đưa sự thật vào cuộc gọi mà không ai bị coi là sai.
Nếu không chắc ai nhớ đúng, nói rõ với chuyên gia là chưa chắc, và ghi chi tiết đó vào ô "cần kiểm lại". Chuyên gia sẽ khuyên dè dặt hơn ở phần đó, và bạn kiểm lại sau cuộc gọi bằng giấy tờ thay vì bằng trí nhớ.
Để đỡ rơi vào tình huống này, nên bày sẵn trên bàn những giấy tờ có ngày tháng và con số quan trọng, mở đúng trang, trước khi bắt đầu gọi. Khi chuyên gia hỏi tới, cả cha mẹ lẫn con đều nhìn vào cùng một tờ giấy, và trí nhớ của ai cũng không phải đem ra so với ai.
Gọi qua phiên dịch: con số, tên giấy tờ và thuật ngữ
Con số và ngày tháng dịch riêng. Xin người dịch đọc chậm và xác nhận từng con số. Sai một chữ số khi dịch qua hai ngôn ngữ là chuyện rất dễ xảy ra.
Tên giấy tờ giữ nguyên tiếng Việt. Nhờ người dịch giải thích nghĩa, nhưng giữ tên gốc trên giấy để sau này người có việc còn nhận ra đúng tờ khi cần nộp hay tìm lại.
Thuật ngữ đi kèm ví dụ. Khi người dịch không tìm được từ tương ứng, xin chuyên gia đưa một ví dụ đời thường. Ví dụ dễ dịch hơn định nghĩa nhiều.
Xin chuyên gia nhắn lại bằng chữ. Phần việc cần làm, con số, hạn và tên giấy tờ nên được chuyên gia nhắn lại bằng tiếng Việt để người dịch dịch kỹ sau cuộc gọi.
Người dịch không thêm ý kiến. Nếu người dịch bắt đầu khuyên thêm theo ý mình, nhắc nhẹ: em xin anh chỉ dịch lời chuyên gia, phần ý kiến của anh mình nói sau.
Trước khi cúp máy: để người có việc tự nói lại
Bước này quan trọng hơn mọi bước khác, vì nó kiểm xem lời chuyên gia có đến được đúng người cần nghe hay không.
- Báo với chuyên gia: em xin vài phút để bố em nói lại xem đã hiểu đúng chưa.
- Hỏi người có việc: "Bố nói lại xem về nhà mình làm gì trước?" Không nhắc, không gợi ý.
- Nghe họ nói, chuyên gia sửa nếu có chỗ lệch.
- Hỏi thêm: "Thấy gì thì bố phải báo con ngay?" để chắc phần cảnh báo đã được nghe.
- Ghi lại phần nhắc lại đó bằng chữ to, đưa cho người có việc giữ.
Nếu người lớn tuổi không nói lại được, đừng coi đó là thất bại. Đó là thông tin cho bạn biết cần viết ra giấy rõ hơn, nhắc lại ở nhà, hoặc đi cùng họ trong các bước tiếp theo.
Với cuộc gọi qua phiên dịch, làm y như vậy nhưng qua người dịch: người có việc nói lại bằng tiếng của họ, người dịch chuyển sang tiếng Việt cho chuyên gia nghe. Chuyên gia nghe được bản nhắc lại sẽ biết ngay lời mình nói có bị dịch lệch ở đâu, điều mà cả cuộc gọi trước đó không ai kiểm được.
Ví dụ: chị Mai, mẹ chồng và năm bà ký giấy
Chị Mai giúp mẹ chồng gọi cho luật sư để hỏi về giấy tờ một thửa đất. Bà nghe kém, chị ngồi sát bên, bật loa ngoài. Luật sư hỏi bà ký giấy cho con năm nào, bà nói một năm, nhưng tờ giấy chị cầm ghi năm khác. Chị không cãi, chỉ đặt tờ giấy trước mặt bà: "Mẹ ơi, giấy ghi năm này, mẹ xem có phải tờ đó không." Bà nhìn một lúc rồi nói bà nhầm với lần ký khác.
Nhờ vậy chị Mai phát hiện ra còn một tờ giấy nữa mà cả nhà chưa ai biết. Luật sư dặn tìm thêm tờ đó, rồi đặt cuộc gọi sau. Trước khi cúp máy, chị hỏi bà: "Mẹ nói lại xem mình về làm gì?" Bà nói được hai việc, quên một. Luật sư nhắc lại việc thứ ba, chị viết cả ba ra giấy to chữ.
Luật sư không nói gì về chuyện ai được gì, vì chưa xem đủ giấy tờ. Nhưng cuộc gọi đi đúng hướng nhờ một câu hỏi nhẹ nhàng thay cho một lời cãi, và nhờ năm phút để bà tự nói lại.
Tối đó chị Mai đọc lại tờ giấy cho bà một lần nữa, bà gật đầu và tự cất nó vào chỗ để giấy tờ đất. Lần gọi sau, bà là người mở tờ giấy ra trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả lời thay cha mẹ cho nhanh không?
Chỉ với những câu hỏi về giấy tờ hay sự việc mà bạn nắm rõ hơn. Những câu về cảm giác, ý muốn, việc đã ký hay đã làm thì nên để cha mẹ tự trả lời, dù chậm. Trả lời thay dễ đưa vào cuộc gọi những dữ kiện mà chính người có việc không đồng ý.
Có nên dùng con nhỏ trong nhà làm phiên dịch không?
Nên tránh, nhất là với việc sức khoẻ hay pháp lý. Trẻ có thể không hiểu thuật ngữ, ngại dịch chuyện riêng của người lớn, và phải nghe những điều không nên nghe. Tìm người dịch người lớn, không có quyền lợi trong việc.
Cuộc gọi có phiên dịch thì nên đặt bao nhiêu phút?
Tính gần gấp đôi so với cuộc gọi bình thường, vì mỗi câu được nói hai lần. Hỏi chuyên gia hoặc nền tảng xem phí tính thế nào khi có phiên dịch, và chuẩn bị câu hỏi gọn hơn để vừa thời gian.
Cha mẹ mệt giữa cuộc gọi thì làm gì?
Xin chuyên gia dừng và hẹn gọi tiếp, nhắn lại những câu còn dang dở. Nếu thấy dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực, méo miệng, yếu tay chân hay lơ mơ, kết thúc cuộc gọi và gọi số cấp cứu ngay.
Cha mẹ nghe xong vẫn không nhớ gì thì làm sao?
Sau cuộc gọi, ngồi lại với cha mẹ, đọc lại phần ghi chép bằng lời đơn giản, viết những việc chính ra tờ giấy to chữ dán ở chỗ dễ thấy. Nếu cần, nhắn hỏi lại chuyên gia những chỗ cả nhà nhớ khác nhau.