Trong lúc gọi, bạn không cần chép lại mọi lời chuyên gia nói. Chỉ cần ghi bốn thứ: việc phải làm (bắt đầu bằng động từ), con số và mốc thời gian, giấy tờ được nhắc tới, và điều chuyên gia nói là chưa chắc. Phần giải thích, ví dụ, câu chuyện minh hoạ thì nghe cho hiểu, không chép. Nếu muốn ghi âm, xin phép ngay ở đầu cuộc gọi, trước khi bấm nút.
Người chép cố chép đủ thường mất phần nghe: tay chạy theo câu trước trong khi chuyên gia đã nói sang câu sau, và đến khi cần hỏi lại thì không biết hỏi gì. Ghi ít mà đúng chỗ giúp bạn vừa nghe trọn, vừa có một tờ giấy dùng được ngay sau khi cúp máy. Ghi âm, nếu được đồng ý, chỉ là lưới đỡ cho những chi tiết lỡ nghe sót.
Khung ghi một trang, kẻ sẵn trước khi gọi
Kẻ trang giấy thành năm ô trước giờ gọi. Trong lúc gọi bạn chỉ điền vào ô, không phải nghĩ xem nên viết ở đâu.
- Ô trên cùng: ngày, giờ bắt đầu, tên gọi và lĩnh vực của chuyên gia, câu hỏi chính hôm nay.
- Ô "Việc phải làm": mỗi dòng một việc, động từ đứng đầu: giữ, gửi, hỏi, nộp, theo dõi, mời, không ký.
- Ô "Số và hạn": ngày tháng, khoảng thời gian, số lượng mà chuyên gia nhắc tới. Ghi nguyên văn, không làm tròn.
- Ô "Giấy tờ": tên giấy tờ cần tìm, cần giữ, cần xin thêm.
- Ô "Chưa chắc": những chỗ chuyên gia nói còn tuỳ, cần xem thêm, cần gặp trực tiếp.
Năm ô này đủ cho phần lớn cuộc gọi pháp lý, thuế, sức khoẻ hay nhà cửa. Khi đọc lại, ô "Việc phải làm" là thứ bạn dán lên tủ lạnh; ô "Chưa chắc" là thứ bạn mang vào cuộc gọi sau hoặc buổi gặp trực tiếp.
Nếu gọi video, đặt giấy ở bên tay thuận và nhìn xuống viết khi chuyên gia đang nói. Không cần nhìn camera suốt; chuyên gia quen với người hỏi cúi xuống ghi chép.
Ghi giờ bắt đầu ở ô trên cùng còn có một lợi ích ít người để ý: nhìn đồng hồ rồi nhìn giờ đã ghi, bạn biết ngay còn bao nhiêu phút mà không phải mở ứng dụng hay hỏi chuyên gia. Với cuộc gọi tính phút, biết thời gian còn lại là biết lúc nào phải chuyển sang câu hỏi tiếp theo.
Chép gì, bỏ gì
Bảng dưới giúp bạn quyết định nhanh khi chuyên gia đang nói. Nguyên tắc chung: chép thứ bạn sẽ làm hoặc phải kiểm; nghe cho hiểu thứ chỉ để giải thích.
| Chuyên gia đang nói | Chép không | Vì sao |
|---|---|---|
| Một việc bạn phải làm | Chép, bắt đầu bằng động từ | Đây là thứ bạn mang ra khỏi cuộc gọi |
| Một ngày tháng, một khoảng thời gian, một con số | Chép nguyên văn, hỏi lại cho chắc | Nhớ sai một con số có thể làm hỏng cả việc |
| Tên một loại giấy tờ | Chép, xin nhắn lại nếu tên dài | Bạn sẽ phải đi tìm hoặc xin đúng tên đó |
| Phần giải thích nguyên lý | Không chép, nghe cho hiểu | Chép thì mất phần nghe; nếu cần, xin tóm tắt sau |
| Một câu chuyện ví dụ | Không chép, chỉ ghi một chữ gợi nhớ nếu nó quan trọng | Câu chuyện chỉ giúp hiểu, không phải việc để làm |
| "Cái này còn tuỳ", "phải xem thêm" | Chép vào ô Chưa chắc | Đây là danh sách mang vào bước sau |
| "Đừng…", "không nên…" | Chép, gạch chân | Lời cấm dễ quên nhất khi đã ra khỏi cuộc gọi |
Với những con số, đọc lại ngay cho chuyên gia nghe: "Em ghi là trong vòng mười ngày, đúng không ạ?" Năm giây xác nhận đỡ cho bạn một lần hiểu sai rất khó sửa sau này.
Với cuộc gọi về sức khoẻ, ghi riêng một dòng gạch chân cho những dấu hiệu bác sĩ dặn phải đi khám ngay. Và nhớ rằng khi người bệnh đang đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó đột ngột, co giật, lơ mơ hay chảy máu không cầm, không ai cần ghi chép gì cả: gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không đặt lịch gọi online.
Xin phép ghi âm: hỏi trước, hỏi rõ, chấp nhận câu trả lời
Ghi âm cuộc gọi tham vấn mà không hỏi là làm mất lòng tin ngay từ đầu, và có thể vướng quy định về thông tin cá nhân. Nhiều chuyên gia không ngại ghi âm, nhưng họ muốn được hỏi. Có người đồng ý ngay, có người chỉ cho ghi một phần, có người từ chối vì quy định nghề hoặc vì cuộc gọi có nhắc tới người thứ ba.
Hỏi ngay sau lời chào, trước phần mở đầu: "Dạ, em xin phép ghi âm cuộc gọi để nghe lại cho khỏi sót, chỉ để em dùng riêng, anh có đồng ý không ạ?" Câu này nói rõ ba điều chuyên gia cần biết: ghi để làm gì, ai được nghe, và bạn đang xin phép chứ không thông báo.
Nếu chuyên gia từ chối, cảm ơn và ghi chép bằng tay như bình thường. Đừng hỏi lại lần hai, đừng ghi lén. Nếu họ đồng ý một phần, ví dụ chỉ ghi phần chốt việc cuối cuộc, hãy bấm ghi đúng lúc đó và báo cho họ biết.
Có một lựa chọn khác thường được đồng ý dễ hơn: thay vì ghi âm, xin chuyên gia cho phép bạn đọc lại phần ghi chép ở cuối cuộc gọi để họ xác nhận, hoặc xin họ gửi vài dòng tóm tắt. Hỏi trước xem phần tóm tắt có tính thêm phí không và xem bảng phí hiện hành của họ.
Giữ bản ghi âm và sổ ghi chép thế nào
Dùng đúng mục đích đã nói. Đã xin phép ghi để nghe lại riêng thì chỉ nghe lại riêng. Không đăng lên mạng, không gửi vào nhóm chat, không cắt đoạn để làm bằng chứng với bên kia khi chưa hỏi lại chuyên gia.
Đặt tên tệp rõ ràng. Ví dụ: ngày, lĩnh vực, việc gì. Ba tháng sau, khi cần tìm lại, bạn sẽ không phải nghe mười tệp không tên.
Che thông tin khi chia sẻ ghi chép với người nhà. Sổ ghi có thể có số hợp đồng, tên người thứ ba, thông tin sức khoẻ. Khi chụp gửi cho người nhà, che những dòng họ không cần biết.
Xoá khi không còn cần. Bản ghi âm có giọng nói của chuyên gia và chuyện riêng của gia đình bạn. Khi việc đã xong, hãy xoá hoặc lưu vào chỗ chỉ mình mở được. Nếu điện thoại tự sao lưu lên dịch vụ lưu trữ, kiểm xem tệp ghi âm có bị chép lên đó không, và thư mục đó có đang chia sẻ cho người khác không.
Ví dụ: chị Ngọc và ba trang giấy chép kín
Chị Ngọc gọi cho luật sư về một hợp đồng thuê kho mà bên cho thuê muốn sửa lại. Lần đầu, chị cố chép đủ mọi lời luật sư nói, kín ba trang giấy. Khi đọc lại, chị không phân biệt được đâu là luật sư giải thích chung, đâu là việc chị phải làm, và có một mốc thời gian chị ghi hai lần với hai con số khác nhau.
Lần thứ hai chị dùng khung năm ô. Hết cuộc gọi, ô "Việc phải làm" có bốn dòng: tìm bản hợp đồng gốc có chữ ký hai bên; chụp lại các tin nhắn trao đổi với bên cho thuê; chưa ký phụ lục mới; gửi bản chụp hợp đồng cho luật sư đọc. Ô "Số và hạn" có một mốc chị đã đọc lại cho luật sư xác nhận. Ô "Chưa chắc" có hai dòng, cả hai đều chờ luật sư đọc hợp đồng.
Một trang giấy thay cho ba trang, và chị biết ngay tối đó phải làm gì. Điều thay đổi không phải tốc độ viết, mà là chị đã quyết định trước sẽ ghi những thứ gì.
Có một chi tiết nhỏ chị học được: lần đầu, chị ghi mốc thời gian sai vì nghe nhầm "mười" thành "mươi" qua đường truyền chập chờn. Lần hai, mỗi khi luật sư nói một con số, chị đọc lại ngay bằng cả chữ lẫn ý: "Dạ, mười ngày, tức là trước ngày hai mươi phải gửi, đúng không ạ?" Luật sư sửa lại một lần, vì chị tính nhầm ngày bắt đầu. Nếu không đọc lại, chị đã mang về một hạn sai mà không biết.
Lỗi ghi chép hay gặp và cách tránh
Ghi lời chuyên gia thành lời mình mà mất điều kiện. Chuyên gia nói "nếu hợp đồng có điều khoản đó thì em có thể đề nghị…", bạn ghi "em được đề nghị…". Chữ "nếu" mất đi và lời dặn đổi nghĩa. Khi ghi, giữ lại chữ "nếu", "khi", "trừ khi".
Ghi tắt đến mức không đọc lại được. Ký hiệu riêng tiện lúc viết nhưng một tuần sau thì không nhớ nghĩa. Chỉ dùng tắt cho những chữ lặp nhiều, và viết đủ phần động từ của mỗi việc.
Ghi lẫn hai chuyện vào một dòng. Một dòng "gửi hợp đồng và hỏi bên kia" thực ra là hai việc, có thể có hai hạn khác nhau. Mỗi việc một dòng, để sau còn đánh dấu từng việc đã xong.
Không ghi ai nói. Khi có người nhà cùng nghe hoặc khi gọi cho hai chuyên gia trong một tuần, ghi rõ lời dặn của ai. Lúc so lại, bạn sẽ cần biết điều đó.
Ghi xong không đọc lại trong ngày. Ghi chép để qua đêm thường khó hiểu hơn bạn nghĩ. Dành mười phút đọc lại và viết rõ những chỗ tắt khi trí nhớ còn mới.
Danh sách kiểm trước khi cúp máy
Trước khi nói lời cảm ơn cuối, liếc nhanh tờ giấy và đánh dấu:
- Ô "Việc phải làm" có ít nhất một dòng bắt đầu bằng động từ.
- Mọi con số và ngày tháng đã đọc lại cho chuyên gia xác nhận.
- Tên giấy tờ dài hoặc lạ đã xin chuyên gia nhắn lại.
- Ô "Chưa chắc" đã có câu "cần gì để chắc hơn".
- Đã hỏi chuyên gia có gửi tóm tắt không, hoặc đã đọc lại ghi chép cho họ nghe.
- Nếu có ghi âm, đã dừng ghi và báo cho chuyên gia.
Danh sách này mất chưa tới một phút. Nếu thấy ô nào trống, đó là câu hỏi cuối cùng của bạn trước khi cảm ơn. Phần sắp xếp lại ghi chép, biến chúng thành kế hoạch theo ngày, nên làm trong vài giờ sau cuộc gọi, khi trí nhớ còn mới.
Nếu đã gọi bằng video và có chia sẻ tài liệu qua đường dẫn, đây cũng là lúc ghi lại để sau cuộc gọi nhớ thu hồi quyền xem những tài liệu đó.
Câu hỏi thường gặp
Ghi chép bằng điện thoại hay bằng giấy tốt hơn?
Nếu đang gọi bằng chính điện thoại đó, giấy tiện hơn vì không phải chuyển màn hình. Nếu gọi bằng máy tính, gõ trên một tệp kẻ sẵn khung cũng được. Điều quan trọng là khung đã kẻ trước, không phải dụng cụ.
Ghi âm cuộc gọi mà không báo chuyên gia có sao không?
Không nên. Ghi âm mà không xin phép làm mất lòng tin và có thể vướng quy định về thông tin cá nhân. Hãy hỏi rõ trước khi bấm ghi và chấp nhận nếu chuyên gia từ chối.
Chuyên gia nói nhanh quá, không kịp ghi thì làm gì?
Xin họ chậm lại ở phần việc phải làm và con số, còn phần giải thích cứ để họ nói. Một câu như anh cho em chậm lại để ghi đúng phần này là đủ lịch sự và chuyên gia sẽ hiểu ngay.
Có nên nhờ người nhà ghi chép giúp trong lúc mình nói không?
Rất nên, nhất là với người lớn tuổi hoặc khi bạn đang lo lắng. Giao rõ cho người ghi khung năm ô, còn bạn tập trung nghe và hỏi. Nhớ báo chuyên gia có thêm người cùng nghe.
Bản ghi âm có thay được bản tóm tắt bằng chữ của chuyên gia không?
Không hẳn. Bản ghi âm dài và khó tìm lại đúng chỗ, còn bản tóm tắt bằng chữ ngắn và đã được chuyên gia chọn lọc. Nếu được chọn một, nhiều người thấy tóm tắt bằng chữ dùng được nhiều hơn.