Gặp một từ chuyên môn mà bạn không hiểu, hãy hỏi lại ngay trong câu tiếp theo, đừng đợi cuối cuộc gọi. Câu hỏi lại hiệu quả nhất có ba phần và rất ngắn: "Từ đó nghĩa là gì ạ? Trong việc của em thì nó áp vào chỗ nào? Vậy em cần làm gì?" Ba câu này biến một thuật ngữ thành một việc bạn biết phải làm.
Nhiều người ngại hỏi vì sợ chuyên gia nghĩ mình kém, hoặc sợ tốn phút. Thực tế ngược lại: một từ không hiểu ở phút thứ năm sẽ làm bạn nghe sai mọi thứ sau đó, và cái giá đó lớn hơn ba mươi giây hỏi lại. Chuyên gia giỏi quen được hỏi, và nhiều người còn coi đó là dấu hiệu bạn đang nghe thật.
Vì sao phải hỏi ngay, không đợi cuối
Thuật ngữ trong một cuộc tham vấn hiếm khi đứng một mình. Luật sư nói một từ về loại hợp đồng, rồi năm câu tiếp theo dựa trên từ đó. Bác sĩ dùng một cách gọi tên kết quả khám, rồi dặn chăm sóc dựa trên cách gọi đó. Kỹ sư nói về một bộ phận của nhà, rồi khuyên mời thợ nào đến xem bộ phận đó. Nếu bạn không hiểu từ gốc, mọi câu sau đều chỉ là âm thanh.
Đợi tới cuối mới hỏi thì có hai rủi ro. Một là bạn quên mất từ đó là gì, vì lúc nghe đã không ghi được. Hai là chuyên gia phải quay lại giải thích cả đoạn, tốn thời gian hơn nhiều so với hỏi ngay một câu ngắn.
Có một cách hỏi không làm đứt mạch: ghi từ đó ra giấy, khoanh tròn, chờ chuyên gia hết câu rồi hỏi. Nếu họ đang liệt kê một chuỗi ý, có thể chờ hết chuỗi. Nhưng đừng để qua một chủ đề mới mà vẫn còn từ khoanh tròn chưa hỏi.
Cũng đừng tra nghĩa trên mạng trong lúc đang gọi. Vừa nghe vừa tra thì không nghe được, và nghĩa trên mạng có thể khác với nghĩa chuyên gia đang dùng trong đúng việc của bạn. Hỏi người đang nói luôn nhanh và chính xác hơn.
Ba kiểu câu hỏi lại và khi nào dùng
Không phải từ nào cũng cần hỏi đủ ba câu. Chọn kiểu hỏi theo mức bạn đang hiểu.
| Kiểu hỏi | Câu mẫu | Dùng khi | Nghe câu trả lời thế nào |
|---|---|---|---|
| Hỏi nghĩa | "Dạ, từ đó em chưa rõ, anh giải thích giúp em bằng lời thường được không ạ?" | Hoàn toàn không biết từ đó | Câu trả lời tốt có ví dụ đời thường, không chỉ thêm một thuật ngữ khác |
| Hỏi áp vào việc mình | "Trong trường hợp nhà em thì cái đó là phần nào ạ?" | Hiểu nghĩa chung nhưng không biết nó dính tới mình thế nào | Chuyên gia chỉ ra đúng giấy tờ, bộ phận, giai đoạn trong việc của bạn |
| Hỏi việc phải làm | "Vậy em cần làm gì với chuyện đó ạ?" | Hiểu rồi nhưng chưa biết hành động | Có động từ cụ thể: giữ, gửi, hỏi, đi khám, mời thợ |
| Nói lại bằng lời mình | "Em nói lại xem đúng không: nghĩa là… phải không ạ?" | Nghĩ là hiểu nhưng chưa chắc | Chuyên gia nói "đúng" hoặc sửa một chỗ; nếu họ sửa nhiều, hỏi lại từ đầu |
Kiểu thứ tư là kiểu đáng dùng nhất mà ít người dùng. Nói lại bằng lời của mình là cách duy nhất để biết mình hiểu đúng hay chỉ tưởng là hiểu. Chuyên gia nghe bạn nói lại cũng biết ngay chỗ nào cần giải thích thêm.
Mẫu câu hỏi lại theo từng nghề
Mỗi nghề có kiểu thuật ngữ riêng. Dưới đây là những câu bạn có thể ghi sẵn ra một góc tờ giấy trước khi gọi, thay chữ trong ngoặc theo việc của mình.
- Với luật sư: "Luật sư vừa nói (từ đó), em hiểu là nó ảnh hưởng tới quyền của em ở chỗ nào ạ? Giấy tờ nào của em liên quan tới chuyện này?"
- Với chuyên gia thuế, kế toán: "Anh nói (từ đó) là loại sổ hay loại chứng từ ạ? Bên em hiện đang có cái đó chưa, hay phải làm mới?"
- Với bác sĩ: "Bác sĩ vừa gọi tên (từ đó), em cần theo dõi gì ở nhà liên quan tới chuyện này ạ? Dấu hiệu nào thì phải đưa đi khám ngay?"
- Với kỹ sư, thợ: "Bộ phận (tên đó) nằm ở đâu trong nhà em ạ? Em có thể chụp chỗ đó để anh xem không?"
- Câu dùng cho mọi nghề: "Anh viết giúp em từ đó vào tin nhắn sau cuộc gọi được không ạ, để em ghi cho đúng?"
Câu cuối rất có ích với những từ dài hoặc từ gốc nước ngoài. Nghe qua điện thoại, nhiều từ dễ ghi sai chính tả, và ghi sai thì sau này không tra lại hay hỏi người khác được.
Ví dụ: cô Lan và hai từ trong cuộc gọi với bác sĩ
Cô Lan gọi cho bác sĩ để hỏi cách chăm chồng sau khi ông đi khám về. Trong năm phút đầu, bác sĩ dùng hai từ chuyên môn để gọi tên kết quả khám và một loại theo dõi tại nhà. Cô Lan gật gù vì ngại, ghi lại theo âm nghe được. Mười phút sau, khi bác sĩ dặn "theo dõi cái đó mỗi sáng", cô không biết "cái đó" là gì.
Lần sau, con gái cô ngồi cạnh và đưa cô một tờ giấy có ba dòng: "Từ đó nghĩa là gì? Ở nhà mình phải làm gì? Thấy gì thì phải đi khám ngay?" Mỗi khi nghe từ lạ, cô đọc đúng một dòng. Bác sĩ trả lời bằng ví dụ đời thường, và dặn cụ thể cần ghi gì, đo lúc nào, thấy dấu hiệu gì thì đến cơ sở y tế. Cuộc gọi dài hơn có hai phút, nhưng cô mang về được một danh sách việc làm được.
Với mọi cuộc gọi về sức khoẻ, có một điều phải nhớ trước cả chuyện thuật ngữ: nếu người bệnh đang đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó đột ngột, co giật, lơ mơ hoặc chảy máu không cầm, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không đặt lịch gọi online và không chờ tới giờ hẹn.
Và khi bác sĩ đã dặn đến khám trực tiếp, đừng dùng cuộc gọi để xin "giải thích thêm cho yên tâm" thay cho việc đi khám. Hỏi rõ nên đi khám ở đâu, mang theo gì, rồi đi.
Thuật ngữ nằm trên giấy tờ: nhờ chuyên gia chỉ đúng dòng
Nhiều thuật ngữ khó nhất không đến từ lời chuyên gia nói mà nằm sẵn trong giấy tờ bạn đang cầm: một điều khoản trong hợp đồng, một dòng trong thông báo của cơ quan thuế, một cụm chữ trong giấy ra viện, một ghi chú trên bản vẽ. Khi chuyên gia nhắc tới, bạn và họ phải cùng nhìn vào một chỗ, nếu không hai bên sẽ nói về hai dòng khác nhau mà không biết.
Cách làm đơn giản là đánh số trang và đánh dấu dòng trước khi gửi bản chụp, rồi trong cuộc gọi nói theo số: "Trang hai, dòng em đánh dấu số ba, cụm chữ đó nghĩa là gì ạ?" Nếu gọi video, cầm giấy sát máy, chỉ tay vào đúng dòng và giữ yên vài giây. Đừng đọc cả đoạn dài qua điện thoại, vì đọc sai một chữ là chuyên gia hiểu sai cả câu.
Hỏi thêm một câu ít ai nghĩ tới: "Chỗ này em có cần hỏi lại bên đã ra giấy này không ạ, và nên hỏi thế nào?" Có những thuật ngữ mà chính bên soạn giấy, như cơ quan thuế quản lý, cơ sở y tế hay đơn vị thiết kế, mới giải thích được họ dùng nó với ý gì. Chuyên gia có thể giúp bạn đặt câu hỏi cho đúng chỗ đó.
Trước khi gửi bản chụp, nhớ che số căn cước, số tài khoản và thông tin người không liên quan; chuyên gia cần đọc nội dung, không cần những con số đó.
Hiểu lầm hay gặp về chuyện hỏi lại
"Hỏi nhiều thì chuyên gia nghĩ mình kém." Chuyên gia đánh giá người hỏi bằng việc họ có làm đúng sau cuộc gọi hay không, không phải bằng số từ chuyên môn họ biết. Một người hỏi lại ba lần rồi làm đúng tốt hơn một người gật đầu rồi làm sai.
"Hỏi lại tốn phút." Ba mươi giây hỏi lại rẻ hơn rất nhiều so với một cuộc gọi thứ hai chỉ để hỏi lại toàn bộ những gì đã nghe sai.
"Về nhà tra mạng là hiểu." Nghĩa trên mạng là nghĩa chung. Điều bạn cần là nghĩa trong đúng việc của mình, và chỉ người đang xem hồ sơ của bạn mới nói được điều đó.
"Chuyên gia nói khó hiểu là chuyên gia kém." Không hẳn. Nhiều người giỏi nghề quen nói với đồng nghiệp nên vô tình dùng từ chuyên môn. Một câu nhắc nhẹ "anh nói giúp em bằng lời thường" thường đủ để họ đổi cách nói cho cả phần còn lại.
"Đã hỏi một lần rồi, hỏi lần hai thì ngại." Nếu sau lần giải thích đầu bạn vẫn chưa hiểu, nói thật: em vẫn chưa hình dung được, anh cho em một ví dụ được không. Ví dụ thường làm được điều mà định nghĩa không làm được.
Danh sách kiểm sau mỗi thuật ngữ
Mỗi khi nghe một từ lạ, đánh dấu từng dòng trong đầu hoặc trên giấy trước khi để chuyên gia sang ý khác:
- Đã ghi được từ đó, đúng chính tả hoặc xin chuyên gia nhắn lại.
- Đã hiểu nghĩa bằng lời thường, có ví dụ.
- Đã biết nó dính vào giấy tờ, bộ phận hay giai đoạn nào trong việc của mình.
- Đã biết mình cần làm gì, hoặc biết là không cần làm gì.
- Đã nói lại bằng lời mình và chuyên gia xác nhận đúng.
Năm dòng nghe thì nhiều, nhưng với phần lớn thuật ngữ, một câu trả lời tốt của chuyên gia đã đánh dấu được ba bốn dòng cùng lúc. Danh sách chỉ để bạn nhận ra dòng nào còn trống.
Nếu đến cuối cuộc gọi vẫn còn một hai từ chưa đánh dấu hết, đừng bỏ qua. Dành một phút trong phần chốt để hỏi riêng những từ đó, hoặc xin chuyên gia ghi giải thích ngắn vào tin nhắn tóm tắt. Một từ còn treo hôm nay có thể là câu hỏi tốn cả một cuộc gọi mới vào tuần sau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xin chuyên gia đừng dùng thuật ngữ ngay từ đầu cuộc gọi không?
Nên nói nhẹ ở phút mở đầu rằng mình không học ngành này, nhờ chuyên gia nói bằng lời thường. Nhưng vẫn nên chuẩn bị tinh thần hỏi lại, vì một số từ chuyên môn không thay được và bạn sẽ gặp lại chúng trên giấy tờ.
Ghi âm cuộc gọi để nghe lại thuật ngữ có được không?
Chỉ ghi âm khi đã xin phép và chuyên gia đồng ý. Ghi âm không thay được việc hỏi lại ngay, vì nghe lại ở nhà bạn vẫn không hiểu từ đó nếu không ai giải thích. Ghi âm hợp để kiểm lại chi tiết, không phải để hiểu.
Nếu chuyên gia giải thích hai lần mà vẫn không hiểu thì làm gì?
Xin một ví dụ đời thường hoặc hỏi thẳng việc mình cần làm, bỏ qua phần định nghĩa. Nhiều khi bạn không cần hiểu trọn khái niệm, chỉ cần biết nó yêu cầu mình giữ giấy gì, đi đâu, theo dõi gì.
Có nên nhờ người nhà rành chuyên môn ngồi nghe cùng không?
Có thể, nếu người đó giúp bạn hiểu mà không lấn lời. Thống nhất trước rằng bạn là người hỏi chính, người nhà chỉ ghi lại thuật ngữ và nhắc bạn hỏi lại khi thấy bạn chưa hiểu.
Thuật ngữ trong giấy tờ gửi trước thì hỏi lúc nào?
Nên khoanh những từ khó trong giấy tờ ngay khi chuẩn bị và đưa vào danh sách câu hỏi. Hỏi những từ đó ở đầu cuộc gọi nếu chúng quyết định câu hỏi chính, còn không thì để cuối, sau khi đã xong phần quan trọng.