Khi luật sư nói “còn tuỳ”, đừng coi đó là câu trả lời né, và cũng đừng dừng ở đó. Hỏi tiếp ngay một câu: “Tuỳ vào điều gì ạ?”. Câu trả lời cho câu đó là thứ có giá trị nhất của cả cuộc gọi, vì nó chỉ ra đúng những giấy tờ, sự việc hay lựa chọn quyết định kết quả việc của bạn. Sau đó hỏi xem điều đó nằm ở giấy tờ, ở chứng cứ hay ở phía bên kia, và cần thêm gì để trả lời chắc hơn.
Một luật sư cẩn thận nói “còn tuỳ” nhiều hơn một người hứa bừa. Việc của bạn là biến chữ “tuỳ” đó thành một danh sách: những điều còn mở, khả năng nào dẫn tới đâu, và việc mình phải làm để đóng từng điều lại. Bài này đưa ra các câu hỏi tiếp, cách ghi lại, và cách xin một ý kiến bằng văn bản khi cần.
Vì sao luật sư hay nói “còn tuỳ”
Thiếu giấy tờ. Luật sư chưa thấy hợp đồng, chưa thấy biên nhận, hay chỉ thấy ảnh chụp mờ. Câu trả lời phụ thuộc vào câu chữ trong giấy, nên họ không nói chắc khi chưa đọc.
Thiếu sự việc. Có những chi tiết bạn chưa kể vì nghĩ không quan trọng: ai có mặt hôm đó, tiền đưa trước hay sau khi ký, có tin nhắn nào thừa nhận không. Chỉ một chi tiết có thể đổi cả hướng đi.
Còn phụ thuộc bên kia. Bên kia sẽ trả lời thế nào, có giấy gì, có chịu thương lượng không là điều không ai biết trước. Luật sư chỉ nói được các khả năng.
Còn phụ thuộc cách nhìn của nơi giải quyết. Cùng một chuyện, nơi giải quyết có thể đánh giá chứng cứ khác nhau. Luật sư có trách nhiệm không hứa thay họ.
Quy định có thể đã thay đổi. Một số lĩnh vực thay đổi quy định khá thường xuyên. Luật sư cẩn thận sẽ nói cần kiểm lại văn bản hiện hành trước khi khẳng định.
Câu luật sư nói, nghĩa thường gặp, và câu hỏi tiếp
Bảng dưới không đoán ý luật sư thay bạn; nó gợi ý câu hỏi tiếp để chính luật sư nói rõ hơn.
| Luật sư nói | Thường có nghĩa | Câu hỏi tiếp |
|---|---|---|
| “Còn tuỳ.” | Có một hay vài điều chưa rõ quyết định kết quả | “Tuỳ vào điều gì ạ? Điều nào quan trọng nhất?” |
| “Phải xem giấy mới nói được.” | Câu trả lời nằm trong câu chữ của giấy | “Em cần gửi giấy nào, phần nào, và luật sư cần bao lâu để đọc?” |
| “Có thể được, có thể không.” | Có ít nhất hai khả năng | “Nếu được thì nhờ điều gì, nếu không thì vì điều gì?” |
| “Thường thì…” | Đó là hướng chung, việc của bạn có thể khác | “Việc của em có gì khác với trường hợp thường không?” |
| “Cái này rủi ro.” | Có điều có thể bất lợi | “Rủi ro cụ thể là gì, khả năng lớn hay nhỏ, em giảm được bằng cách nào?” |
| “Nên gặp trực tiếp.” | Việc vượt khỏi một cuộc gọi | “Gặp để làm gì, em cần mang gì, và trước khi gặp em nên làm gì?” |
Câu hỏi tiếp luôn có dạng mở, không dẫn dắt. Tránh hỏi “vậy là em được đúng không ạ?”: câu đó ép luật sư nói có hoặc không, và người đang lo thường chỉ nghe được chữ có.
Khi chữ “tuỳ” nằm ở giấy tờ và chứng cứ
Trong việc pháp lý, phần lớn chữ “tuỳ” nằm ở đây: kết quả phụ thuộc vào điều gì được chứng minh, và chứng minh bằng gì. Câu hỏi tiếp nên đi theo ba bước. Một: “Trong việc của em, điều quan trọng nhất cần chứng minh là gì?” Hai: “Thường thì điều đó được chứng minh bằng loại giấy tờ, tin nhắn hay người làm chứng nào?” Ba: “Em đang có cái nào, thiếu cái nào, và cái thiếu thì ai đang giữ?”
Ba câu này biến một chữ “tuỳ” mơ hồ thành một danh sách việc rõ ràng. Có khi bạn phát hiện thứ mình cần đang nằm trong điện thoại cũ, trong sổ ghi chép của người nhà, trong hộp thư mà bạn chưa lục. Có khi bạn phát hiện thứ đó nằm trong tay bên kia, và khi đó câu hỏi tiếp là làm sao để có được nó một cách đàng hoàng.
Đừng tự chế ra chứng cứ cho đủ danh sách: nhờ người viết giấy xác nhận theo ý mình, sửa ngày trên giấy cũ, ghép ảnh tin nhắn. Những việc đó biến bạn từ người thiếu chứng cứ thành người có vấn đề lớn hơn nhiều. Thiếu thì nói thiếu, và hỏi luật sư có đường nào khác.
Ví dụ: chú Tư và ba lần chữ “tuỳ”
Ví dụ giả định: chú Tư hỏi luật sư về việc người cháu muốn mượn sổ đất của chú để vay vốn. Trong hai mươi phút, luật sư nói “còn tuỳ” ba lần. Lần đầu, chú hỏi tiếp “tuỳ vào điều gì”, luật sư nói tuỳ vào việc chú chỉ cho mượn sổ hay sẽ đứng ra bảo đảm khoản vay, và giấy tờ chú ký sẽ ghi gì. Lần thứ hai, chú hỏi “nếu cháu không trả được thì sao”, luật sư nói tuỳ vào loại giấy chú ký, rồi giải thích chú nên đọc kỹ những phần nào trước khi ký.
Lần thứ ba, chú hỏi “chú có nên cho mượn không”, luật sư nói đó là quyết định của chú, tuỳ vào việc chú chấp nhận được rủi ro tới đâu, và gợi ý những câu chú nên hỏi người cháu trước. Chú Tư ghi lại ba chữ “tuỳ” thành ba dòng: tuỳ loại giấy, tuỳ nội dung ký, tuỳ mức rủi ro mình chịu được.
Sau cuộc gọi, chú không có một câu “được” hay “không”, nhưng chú có thứ tốt hơn: biết chính xác phải xem giấy gì, hỏi cháu điều gì, và tự quyết dựa trên điều gì. Đó là cách một cuộc gọi đầy chữ “tuỳ” vẫn đáng tiền.
Khi chữ “tuỳ” nằm ở phía bên kia
Loại “tuỳ” thứ hai là thứ không nằm trong tay bạn: bên kia có giấy gì, sẽ trả lời ra sao, có chịu ngồi lại nói chuyện không. Ở đây đừng hỏi luật sư đoán bên kia sẽ làm gì; hỏi xem bạn nên chuẩn bị gì cho từng phản ứng hay gặp. “Nếu bên kia im lặng thì bước tiếp theo của em là gì? Nếu họ đưa ra một tờ giấy khác thì em cần xem gì trong đó? Nếu họ đề nghị thương lượng thì em nên chuẩn bị điều gì trước?”
Hỏi thêm: “Bên kia có thể đang có những giấy tờ gì mà em chưa thấy?” Luật sư làm nghề lâu thường biết trong loại việc như của bạn, bên kia hay giữ những gì. Biết trước giúp bạn khỏi bất ngờ, và đôi khi giúp bạn nhận ra mình nên thương lượng sớm thay vì đợi.
Còn một thứ nằm ngoài tay cả bạn lẫn luật sư: cách nơi giải quyết đánh giá chứng cứ nếu việc phải đi xa. Luật sư cẩn thận sẽ không hứa thay. Câu hỏi có ích ở đây là: “Những điểm nào trong việc của em thường gây tranh cãi, và em làm gì để điểm đó rõ hơn?”
Khi nào nên xin ý kiến bằng văn bản
Lời nói qua điện thoại dễ trôi và dễ nhớ sai. Với những việc có tiền lớn, có hạn gần, hay cả nhà phải cùng quyết, bạn có thể hỏi luật sư có nhận trả lời bằng văn bản không. Đó thường là một dịch vụ riêng, có thời gian và phí riêng; hỏi rõ phạm vi và xem bảng phí hiện hành của luật sư hoặc nền tảng trước khi đồng ý. Ví dụ giả định để dễ hình dung: một cuộc gọi tính theo phút, còn một bản trả lời bằng văn bản tính theo một mức đơn vị cố định; con số thật thì phải hỏi.
Nếu không cần văn bản đầy đủ, một cách nhẹ hơn là tự viết bản tóm tắt cuộc gọi rồi nhờ luật sư xem lại: “Em ghi lại những gì luật sư nói, nhờ luật sư xem em hiểu đúng chưa.” Hỏi trước luật sư có sẵn lòng làm việc này không và có tính phí không. Nhiều người đã phát hiện mình hiểu sai một điểm quan trọng chỉ nhờ bước này.
Dù có văn bản hay không, hãy nhớ rằng mọi lời khuyên chỉ đứng trên những gì bạn đã kể và đã gửi. Nếu sau đó bạn tìm thêm giấy hay biết thêm chuyện, lời khuyên có thể đổi.
Mẫu ghi chép sau một cuộc gọi đầy chữ “tuỳ”
Ghi ngay sau khi gác máy, khi còn nhớ giọng luật sư nói.
- Điều luật sư khá chắc: …
- Điều luật sư nghiêng về, cần kiểm thêm: … Cần kiểm bằng: …
- Điều còn mở, tuỳ vào: (1) … (2) … (3) …
- Nếu … thì em làm …; nếu … thì em làm …
- Giấy tờ phải gom thêm: …, hạn: …
- Dấu hiệu phải gọi lại ngay: …
- Câu em chưa kịp hỏi: …
Đọc lại bản này sau một ngày. Nếu có chỗ bạn không hiểu chính chữ mình ghi, đó là chỗ nên hỏi lại trong lần gọi sau, hoặc nhắn hỏi luật sư một câu ngắn nếu họ nhận trả lời như vậy. Giữ bản ghi chép cùng với giấy tờ của vụ việc; khi gom xong những giấy còn thiếu, bạn mang đúng bản này vào cuộc gọi lần sau, chỉ hỏi những dòng còn mở, không phải kể lại từ đầu.
Giới hạn của lời tư vấn qua điện thoại
Một cuộc gọi ngắn là lời tư vấn dựa trên những gì bạn kể và những gì luật sư kịp đọc. Nó không phải một bản đánh giá toàn bộ hồ sơ, không phải lời bảo đảm kết quả, và không thay cho việc luật sư theo vụ khi việc đã tới giai đoạn cần người đại diện. Biết vậy để không trách luật sư vì họ nói “tuỳ”, và để không dựa quá nhiều vào một câu nói nhanh.
Nếu sau cuộc gọi bạn vẫn thấy chưa đủ chắc để quyết, có ba lựa chọn: gom thêm giấy rồi hỏi lại cùng người đó, xin trả lời bằng văn bản, hoặc hỏi thêm một luật sư khác bằng đúng bản tóm tắt đã dùng. Chọn cách nào tuỳ vào mức tiền, hạn chót và sức của bạn.
Điều nên tránh là đi hỏi khắp nơi cho tới khi gặp người nói đúng điều mình muốn nghe. Câu trả lời dễ nghe nhất không phải lúc nào cũng là câu trả lời đúng nhất cho việc của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Luật sư nói còn tuỳ có phải là không biết không?
Thường là không. Luật sư cẩn thận nói còn tuỳ khi câu trả lời phụ thuộc vào giấy tờ chưa xem, chi tiết chưa kể hay phản ứng của bên kia. Hỏi tiếp tuỳ vào điều gì để biết chính xác điều còn mở.
Làm sao để luật sư trả lời chắc chắn hơn qua điện thoại?
Gửi trước giấy tờ chính, kể đủ chi tiết kể cả chi tiết bất lợi, và hỏi từng câu có phạm vi rõ. Hỏi luật sư cần thêm gì để trả lời chắc hơn, rồi bổ sung và hỏi lại.
Có nên hỏi luật sư khả năng thắng bao nhiêu phần trăm không?
Câu hỏi đó khó có câu trả lời có trách nhiệm qua điện thoại. Hỏi thay bằng: điều gì có lợi, điều gì bất lợi, rủi ro lớn nhất là gì và có giảm được không. Những câu đó cho bạn thứ để làm.
Có nên xin luật sư trả lời bằng văn bản không?
Nên cân nhắc khi việc có tiền lớn, có hạn gần hay cả nhà phải cùng quyết. Đó thường là dịch vụ riêng có phí riêng, nên hỏi rõ phạm vi và xem bảng phí hiện hành trước khi đồng ý.
Luật sư nói phải xem giấy mới trả lời được thì nên làm gì?
Hỏi rõ cần gửi giấy nào, phần nào, gửi qua kênh nào và luật sư cần bao lâu để đọc. Hỏi luôn việc đọc thêm có tính phí riêng không, xem bảng phí hiện hành, rồi hẹn một cuộc ngắn chỉ để nghe phần trả lời.