Trong 60 giây đầu, bạn chỉ cần nói bốn thứ theo đúng thứ tự: mình là ai trong việc này, chuyện gì đã xảy ra (một câu), việc đang ở bước nào, và câu hỏi chính mình cần được trả lời hôm nay. Xong bốn ý đó thì dừng lại, để chuyên gia hỏi. Đừng kể từ đầu câu chuyện, đừng xin lỗi dài dòng, đừng đọc to cả trang ghi chép.
Lý do rất đơn giản: chuyên gia nghe nhiều cuộc gọi mỗi ngày và họ cần cái khung trước rồi mới cần chi tiết. Khi đã biết bạn muốn hỏi gì, họ sẽ tự chọn những câu hỏi lại cần thiết, và mỗi phút sau đó đều đi đúng hướng. Còn nếu mở đầu bằng mười phút kể chuyện, đồng hồ đã chạy mà chuyên gia vẫn chưa biết nên chú ý vào đâu.
Bốn ý của một phút mở đầu
Mình là ai trong việc này. Một câu cho biết vai trò của bạn: người thuê nhà, chủ hộ kinh doanh, con gái đang chăm mẹ, chủ nhà đang sửa mái. Vai trò quyết định chuyên gia nhìn vấn đề từ phía nào. Cùng một bản hợp đồng, người ký với tư cách cá nhân và người ký thay công ty là hai câu chuyện khác.
Chuyện gì đã xảy ra, gói trong một câu. Ví dụ: "Chủ nhà báo lấy lại mặt bằng trước hạn hợp đồng và yêu cầu em dọn đi trong tháng này." Một câu, có chủ thể, có hành động, có mốc thời gian. Chi tiết sẽ đến sau, khi chuyên gia hỏi.
Việc đang ở bước nào. Đã nhận giấy tờ gì, đã trả lời ai chưa, đã ký gì chưa, đã đi khám ở đâu chưa, thợ đã đến xem chưa. Bước hiện tại cho chuyên gia biết còn đường nào để đi và đường nào đã đóng.
Câu hỏi chính hôm nay. Nói rõ điều bạn cần mang về sau cuộc gọi: "Em cần biết bước tiếp theo nên làm gì và cần chuẩn bị giấy tờ nào." Câu hỏi chính là cái neo; lạc đề lúc nào thì cả hai bên quay về nó.
Rồi dừng. Nói xong bốn ý, im lặng hai ba giây. Đó là lúc chuyên gia bắt đầu hỏi lại. Nhiều người sợ khoảng lặng nên kể tiếp, và chính đoạn kể tiếp đó làm mất năm phút đầu tiên.
Mẫu câu mở đầu theo từng loại việc
Dưới đây là những câu mở đầu đã gói sẵn bốn ý. Bạn thay chi tiết của mình vào, đọc thử thành tiếng một lần trước giờ gọi, bấm giờ xem có quá một phút không.
- Hợp đồng thuê mặt bằng: "Chào luật sư, em là người thuê mặt bằng bán hàng. Chủ nhà nhắn yêu cầu em trả mặt bằng trước hạn hợp đồng. Em chưa trả lời, chưa ký gì thêm. Hôm nay em cần biết nên trả lời chủ nhà thế nào và cần giữ những giấy tờ gì."
- Thông báo của cơ quan thuế: "Chào anh, em là chủ một hộ kinh doanh nhỏ. Em vừa nhận thông báo của cơ quan thuế quản lý đề nghị giải trình số liệu. Em chưa phản hồi. Em cần hiểu thông báo này yêu cầu em làm gì và nên chuẩn bị chứng từ nào."
- Hỏi bác sĩ cho mẹ: "Chào bác sĩ, em là con gái, đang chăm mẹ ở nhà. Mẹ em đã đi khám tuần trước và có kết quả, bác sĩ đã đọc. Hôm nay em muốn hỏi cách chăm mẹ tại nhà và dấu hiệu nào thì phải đưa mẹ đi khám lại ngay."
- Tường nhà bị thấm: "Chào kỹ sư, em là chủ nhà, nhà xây đã lâu. Mùa mưa này tường phòng ngủ tầng hai bị thấm, vệt loang rộng dần. Chưa có thợ nào đến xem. Em cần biết nên mời loại thợ nào đến và hỏi họ những gì."
Để ý rằng không câu nào có chữ "em muốn hỏi một chút" hay "chuyện là thế này ạ". Những câu đệm đó vô hại, nhưng ở cuộc gọi tính phút, chúng cộng lại thành tiền. Lịch sự đã nằm ở lời chào và giọng nói, không cần thêm.
Khi chuyên gia hỏi lại: trả lời ngắn, đúng câu được hỏi
Sau phút mở đầu, phần lớn thời gian là chuyên gia hỏi và bạn trả lời. Đây là chỗ nhiều người lỡ nhịp nhất. Chuyên gia hỏi "Hợp đồng ký ngày nào?" thì câu trả lời là một ngày tháng, không phải chuyện hôm ký có ai đi cùng, chủ nhà tử tế ra sao. Nếu chi tiết đó quan trọng, họ sẽ hỏi tiếp.
Một quy tắc dễ nhớ: trả lời câu được hỏi trước, rồi mới thêm một câu "có điều này em nghĩ anh cần biết" nếu thật sự có. Ví dụ: "Ký ngày mồng năm tháng ba năm ngoái. Có điều trong hợp đồng có một trang phụ lục viết tay, em chưa chắc có giá trị không." Câu thêm đó ngắn, và nó cho chuyên gia lựa chọn có hỏi sâu hay không.
Khi không biết câu trả lời, nói thẳng "Em không nhớ, em sẽ xem lại giấy tờ và nhắn sau" thay vì đoán. Một ngày tháng sai hay một con số đoán bừa có thể làm chuyên gia đi lệch cả phần tư vấn sau đó. Chuyên gia quen với câu "em không biết"; họ không quen với dữ kiện sai được nói bằng giọng chắc chắn.
Đừng giấu chi tiết bất lợi. Nếu bạn đã lỡ ký một giấy, đã lỡ nói một câu với bên kia, đã bỏ thuốc mấy hôm, đã tự đục thử một mảng tường, hãy nói ngay khi chuyên gia hỏi đến phần đó. Chuyên gia chỉ khuyên đúng được trên dữ kiện thật; giấu đi là trả tiền để nghe lời khuyên cho một tình huống không có thật.
Những cách mở đầu làm mất phút, và cách sửa
Mấy lỗi dưới đây gặp rất thường, kể cả ở người nói năng lưu loát. Nhận ra mình hay mắc lỗi nào thì luyện trước đúng lỗi đó.
| Cách mở đầu hay gặp | Vì sao tốn phút | Sửa thành |
|---|---|---|
| Kể từ đầu theo thứ tự thời gian | Chuyên gia phải nghe hết mới biết câu hỏi là gì, có khi tới phút thứ tám | Nói câu hỏi chính trước, dòng thời gian để chuyên gia hỏi từng mốc |
| Xin lỗi, giải thích vì sao gọi, khen chuyên gia | Lịch sự nhưng không cho chuyên gia thông tin gì | Một lời chào, một câu cảm ơn ở cuối là đủ |
| Đọc nguyên văn tin nhắn, email của bên kia | Đọc mất nhiều phút, chuyên gia khó nghe ra ý chính qua điện thoại | Gửi trước bản chụp (đã che thông tin nhạy cảm), trong cuộc gọi chỉ nói "tin nhắn đó yêu cầu em…" |
| Hỏi ba bốn câu một lúc | Chuyên gia chỉ trả lời được câu cuối hoặc câu dễ nhất | Một câu hỏi chính; câu phụ để dành, ghi sẵn theo thứ tự |
| Nói luôn kết luận mình đã tự tìm hiểu | Chuyên gia phải mất thời gian gỡ một giả định có thể sai | Nói "em có đọc được là… nhưng không chắc", để chuyên gia xác nhận hay sửa |
Nếu bạn đã gửi bản tóm tắt bằng chữ từ trước, phút mở đầu càng ngắn: "Em đã gửi bản tóm tắt hôm qua, anh đã xem chưa ạ? Câu em cần hỏi nhất là…" Hỏi trước xem chuyên gia đã đọc chưa, đừng giả định là họ đã đọc.
Ví dụ: cùng một việc, hai cách mở đầu
Chị Hà là chủ một tiệm may nhỏ. Chị gọi cho một chuyên gia kế toán vì cuối tháng phải chọn cách ghi sổ khi mở thêm kênh bán hàng trên mạng. Lần gọi đầu, chị mở đầu bằng chuyện tiệm mở từ bao giờ, khách quen ra sao, năm ngoái làm ăn thế nào, rồi mới tới chuyện bán trên mạng. Hết mười hai phút, chuyên gia mới hỏi được câu đầu tiên về số liệu.
Lần thứ hai, với một việc khác, chị chuẩn bị bốn câu: "Em là chủ hộ kinh doanh may mặc. Em sắp nhận thêm đơn qua mạng, có khách trả qua chuyển khoản. Em chưa đổi gì trong sổ sách. Em cần biết nên ghi chép và giữ chứng từ thế nào để sau này không bị lẫn." Chuyên gia hỏi lại bốn năm câu về cách chị đang ghi sổ, số đơn ước tính mỗi tháng, ai giữ sổ. Đến phút thứ bảy chị đã có danh sách việc cần làm.
Điều khác nhau không phải chị Hà nói hay hơn, mà là chị nói câu hỏi trước, câu chuyện sau. Chuyên gia vẫn nghe đủ chuyện của tiệm, nhưng nghe dưới dạng trả lời câu hỏi của họ, nên mọi chi tiết đều có chỗ đặt.
Một điều cần nói rõ khi việc dính tới sức khoẻ: nếu người thân đang có dấu hiệu khẩn cấp như đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó đột ngột, co giật, lơ mơ, chảy máu không cầm, hãy gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Không chuẩn bị câu mở đầu, không đợi tới giờ hẹn gọi online.
Tập phút mở đầu trước giờ gọi
Năm phút tập trước có thể tiết kiệm cả chục phút trong cuộc gọi. Làm theo thứ tự này:
- Viết bốn dòng: vai trò, chuyện gì (một câu), bước hiện tại, câu hỏi chính. Mỗi dòng không quá hai mươi chữ.
- Đọc to bốn dòng, bấm giờ. Quá một phút thì gạch bớt chữ thừa, thường là tính từ và lời giải thích "vì sao".
- Viết riêng một dòng "chi tiết bất lợi em phải nói": giấy đã lỡ ký, việc đã lỡ làm. Dòng này để nhắc mình đừng giấu.
- Chuẩn bị sẵn câu trả lời cho ba câu chuyên gia hay hỏi lại: từ bao giờ, có giấy tờ gì, đã làm gì rồi.
- Đặt tờ giấy bốn dòng ngay trước mặt khi gọi. Lúc hồi hộp, bạn chỉ cần đọc.
Nếu bạn gọi hộ người nhà, nên để người nói phút mở đầu là người hiểu việc nhất, không nhất thiết là người lớn tuổi nhất. Thống nhất trước ai nói, ai bổ sung, để chuyên gia không phải nghe hai giọng cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chào hỏi, giới thiệu dài cho lịch sự không?
Một lời chào và gọi đúng danh xưng là đủ lịch sự. Chuyên gia đánh giá cao người đi thẳng vào việc vì như thế họ giúp được nhiều hơn trong cùng số phút. Lời cảm ơn để dành cho cuối cuộc gọi.
Nếu chuyên gia ngắt lời ngay khi mình đang mở đầu thì sao?
Đó thường là dấu hiệu họ đã nắm đủ khung và muốn hỏi chi tiết. Dừng lại, trả lời câu họ hỏi. Nếu còn ý quan trọng chưa nói, ghi ra giấy và nói sau bằng câu ngắn: em bổ sung một điều.
Mình không giỏi ăn nói, có nên nhờ người khác nói thay?
Được, miễn là người nói thay hiểu việc và bạn có mặt để trả lời những chi tiết chỉ bạn biết. Cách khác là gửi trước bản tóm tắt bằng chữ, rồi trong cuộc gọi chỉ cần đọc bốn dòng mở đầu đã viết sẵn.
Có cần nói ngay mình muốn kết quả thế nào không?
Nên nói điều mình cần quyết định sau cuộc gọi, ví dụ có nên ký hay không, có nên đi khám lại hay không. Đừng nói theo kiểu đòi chuyên gia hứa kết quả, vì không chuyên gia nghiêm túc nào hứa được qua một cuộc gọi.
Đã gửi tài liệu trước thì phút mở đầu nói gì?
Hỏi chuyên gia đã xem tài liệu chưa, rồi nói ngay câu hỏi chính. Nếu họ chưa kịp xem, nói bốn ý mở đầu như bình thường và chỉ cho họ trang nào, đoạn nào cần nhìn trước để không phải lật cả tập.
Một phút có quá ngắn cho chuyện phức tạp không?
Một phút không để kể hết, mà để chuyên gia biết phải hỏi gì. Chuyện càng phức tạp càng cần mở đầu gọn, vì phần chi tiết sẽ được chuyên gia khai thác theo thứ tự họ cần, thường nhanh hơn khi bạn tự kể.