Muốn có lời khuyên bằng văn bản, bạn nên hỏi ngay trong năm phút cuối cuộc gọi, rồi gửi một tin nhắn nhắc lại các ý chính để chuyên gia xác nhận. Hai việc đó cho bạn một bản lưu có giá trị hơn trí nhớ, mà gần như không tốn thêm thời gian của ai. Nếu cần một ý kiến bằng văn bản đầy đủ, có ký tên, thì đó là một dịch vụ khác, phải hỏi phạm vi và phí riêng trước.
Phần lớn người gọi tham vấn không biết rằng có ba mức văn bản khác nhau, từ một dòng "đúng rồi chị" đến một văn bản ý kiến chính thức. Mỗi mức có giá trị riêng, cách xin riêng. Bài này giúp bạn chọn đúng mức cho việc của mình, nhắn đúng cách, và đọc kỹ những gì nhận về.
Hiểu lầm hay gặp, và cách hiểu đúng
Hiểu lầm: chuyên gia đã nói rồi thì phải nhớ để xác nhận lại. Chuyên gia nói chuyện với nhiều người mỗi ngày. Họ nhớ vụ của bạn trong vài giờ đầu, sau đó phải đọc lại ghi chú mới nhớ. Xin xác nhận càng sớm càng chính xác.
Hiểu lầm: xin văn bản là tỏ ra không tin người ta. Với người làm nghề, viết ra là thói quen bình thường. Phần lớn chuyên gia đàng hoàng thích khách hàng hỏi lại bằng chữ, vì như vậy hai bên hiểu giống nhau và tránh được trách móc về sau.
Hiểu lầm: tin nhắn xác nhận cũng là ý kiến chính thức. Một dòng trả lời trong tin nhắn chỉ cho thấy chuyên gia đồng ý với cách bạn hiểu lời họ nói trong cuộc gọi ngắn, dựa trên thông tin bạn kể. Nó không phải văn bản tư vấn có phạm vi, có xem xét hồ sơ đầy đủ.
Hiểu lầm: nhớ được ý chính là đủ, khỏi cần chữ. Ý chính thì nhớ, nhưng điều kiện đi kèm thì quên rất nhanh. Ba tuần sau, khi bên kia gửi một bản hợp đồng hơi khác, bạn cần biết chính xác chuyên gia đã dặn đọc kỹ chỗ nào, chứ không phải cảm giác "hình như anh ấy bảo ổn".
Hiểu lầm: văn bản thì chuyên gia phải viết miễn phí. Cuộc gọi tính theo thời gian nói, còn viết văn bản là thời gian làm việc riêng. Có nơi miễn phí phần tóm tắt ngắn, có nơi tính phí. Hỏi trước, đừng mặc định.
Ba mức văn bản sau cuộc gọi
Đặt việc của bạn vào đúng mức trước khi nhắn. Ví dụ giả định về phí tính theo "đơn vị", chỉ để thấy cách hỏi; mức thật xem bảng phí hiện hành của chuyên gia hoặc nền tảng.
| Mức | Là gì | Hợp với việc gì | Cách xin | Phí cần hỏi |
|---|---|---|---|---|
| Tin nhắn xác nhận | Bạn nhắc lại ý chính, chuyên gia trả lời đúng hay sửa chỗ lệch | Hầu hết cuộc gọi: để chắc mình hiểu đúng lời dặn | Nhắn trong ngày, ngắn gọn, đánh số ý | Thường không tính hoặc tính rất ít; hỏi trước |
| Tóm tắt do chuyên gia viết | Chuyên gia tự viết vài đoạn: vấn đề, lời khuyên, việc nên làm, điều còn phụ thuộc | Việc phải trình bày lại cho người nhà, cho đối tác, hoặc mang đi hỏi người thứ hai | Hỏi ngay trong cuộc gọi | Ví dụ giả định: thêm 5 đơn vị |
| Ý kiến bằng văn bản đầy đủ | Văn bản có phạm vi, có xem hồ sơ, có ký tên hoặc dấu của người hành nghề | Việc cần nộp, cần đưa cho bên thứ ba, hoặc quyết định tiền lớn | Thoả thuận riêng: phạm vi, tài liệu cần gửi, thời gian, phí | Ví dụ giả định: báo giá riêng sau khi xem hồ sơ |
Đừng xin mức ba khi chỉ cần mức một, vì vừa tốn kém vừa phải chờ lâu. Ngược lại, đừng mang một tin nhắn xác nhận đi đưa cho bên kia như thể đó là ý kiến chính thức; người làm nghề sẽ không đứng sau một dòng chữ viết vội cho một cuộc gọi ngắn.
Hỏi ngay trong cuộc gọi, trước khi cúp máy
Thời điểm tốt nhất để xin văn bản là năm phút cuối, khi chuyên gia còn đang nghĩ về vụ của bạn. Một câu là đủ: "Dạ anh, những ý anh vừa nói em muốn có bằng chữ để đọc lại và nói với chồng em. Em nhắn lại tóm tắt để anh xác nhận được không ạ, hay anh có thể gửi em vài dòng? Phần đó có tính phí thêm không anh?"
Câu này làm được ba việc cùng lúc: báo trước để chuyên gia không bất ngờ khi nhận tin, cho họ chọn cách tiện nhất, và hỏi phí công khai. Nếu chuyên gia nói nên làm văn bản đầy đủ, hỏi luôn: cần gửi thêm giấy tờ gì, bao lâu có, phạm vi đến đâu.
Có chuyên gia sẽ từ chối viết, nhất là khi họ chưa xem hồ sơ gốc. Đó không phải dấu hiệu xấu. Người cẩn thận không ký tên vào điều họ mới nghe kể. Khi đó, tin nhắn xác nhận vẫn là cách tốt để hai bên hiểu giống nhau.
Mẫu tin nhắn xin xác nhận, dùng được ngay
Ví dụ giả định: cô Lan gọi luật sư hai mươi phút về hợp đồng thuê mặt bằng sắp ký lại với chủ nhà. Tối đó cô gửi tin nhắn này. Chú ý cách đánh số và câu cuối.
- "Chào luật sư, em là Lan, đã gọi với luật sư lúc mười giờ sáng nay về hợp đồng thuê mặt bằng."
- "Em xin nhắc lại những ý chính em hiểu, nhờ luật sư xem giúp em có đúng không:"
- "Một: trước khi ký lại, em cần xin chủ nhà bản hợp đồng mới để đọc trước, không ký tại chỗ."
- "Hai: phần về tiền cọc và điều kiện trả lại cọc em cần đọc kỹ, đánh dấu chỗ khác hợp đồng cũ, gửi luật sư xem."
- "Ba: những gì hai bên thoả thuận miệng thì đề nghị ghi vào phụ lục."
- "Còn một điều em chưa rõ: nếu chủ nhà không đồng ý gửi bản trước thì em nên làm gì."
- "Nếu phần trả lời này có tính phí, luật sư báo em trước giúp. Em cảm ơn luật sư."
Tin nhắn đánh số giúp chuyên gia trả lời gọn: "ý một đúng, ý hai đúng, ý ba nên thêm…". Nó cũng giúp bạn khi đọc lại sau này, vì mỗi ý đứng riêng, không lẫn vào nhau.
Giữ tin nhắn ở dạng chữ trong kênh mà hai bên đã dùng để hẹn, không gửi qua kênh lạ. Nếu cuộc gọi đặt qua nền tảng, ưu tiên khung tin nhắn của nền tảng đó để có lưu vết.
Nhận bản tóm tắt về rồi, đọc để kiểm những gì
Đừng chỉ lướt xem "đúng rồi" rồi cất đi. Đọc kỹ với danh sách này:
- Chuyên gia có sửa ý nào của bạn không, sửa thế nào. Chỗ sửa là chỗ bạn đã hiểu lệch.
- Có thêm điều kiện nào mới không ("với điều kiện hợp đồng cũ không có điều khoản…").
- Có câu nào nói rõ đây là ý kiến dựa trên thông tin bạn kể, chưa xem hồ sơ gốc không.
- Các việc phải làm có thứ tự và hạn chưa; nếu chưa, bạn tự thêm vào bản ghi của mình.
- Có câu dặn nào phải gặp trực tiếp, đến tận nơi hay cần dịch vụ đầy đủ không.
- Có điều gì bạn đã hỏi mà bản tóm tắt bỏ qua; nếu có, hỏi lại đúng một câu.
Câu "dựa trên thông tin chị cung cấp" hay bị coi là câu rào đón. Thật ra nó là thông tin: nếu sau này bạn phát hiện một giấy tờ mới, một tình tiết đã quên kể, lời khuyên có thể khác. Ghi chú điều đó vào bản lưu.
Khi việc cần văn bản đầy đủ: thoả thuận gì trước khi đồng ý
Có những việc mà một tin nhắn xác nhận không đủ: bạn sắp ký một hợp đồng có tiền lớn, cần đưa ý kiến cho ngân hàng hay đối tác xem, cần nộp kèm hồ sơ, hoặc cả nhà phải dựa vào đó để quyết định một việc khó đảo ngược. Khi đó, bạn đang mua một dịch vụ mới, không còn là phần kéo dài của cuộc gọi.
Trước khi đồng ý, chốt bằng tin nhắn bốn điều. Một, phạm vi: văn bản trả lời câu hỏi nào, không trả lời câu hỏi nào. Hai, tài liệu: chuyên gia cần bạn gửi những gì, bản chụp hay bản gốc, và họ giữ, xoá tài liệu đó ra sao. Ba, thời gian: khi nào có bản nháp, có được hỏi lại sau khi nhận không. Bốn, phí: tính trọn hay tính theo thời gian, có phí đọc hồ sơ riêng không, trả khi nào. Ví dụ giả định: đọc hồ sơ 10 đơn vị, viết ý kiến 20 đơn vị, hỏi lại một lần không tính thêm; con số thật phải hỏi theo bảng phí hiện hành.
Một câu hỏi nữa hay bị bỏ qua: ai là người ký văn bản. Nếu bạn cần văn bản có giá trị nghề nghiệp, người ký phải là người có quyền hành nghề trong lĩnh vực đó. Kiểm tra điều này ở nguồn chính thức, như tổ chức nghề nghiệp hay cơ quan cấp phép, trước khi trả tiền.
Những việc không nên làm với văn bản nhận được
Không cắt một câu ra khỏi bối cảnh để gửi cho bên kia. Một câu trích từ tin nhắn tư vấn, gửi cho chủ nhà hay đối tác, có thể bị hiểu khác hẳn. Nếu cần đưa văn bản cho bên thứ ba, hỏi chuyên gia trước và cân nhắc xin văn bản đầy đủ.
Không sửa nội dung rồi nói là của chuyên gia. Kể cả sửa cho dễ hiểu. Muốn diễn lại bằng lời mình cho người nhà đọc thì ghi rõ "theo cách em hiểu".
Không đăng lên mạng để hỏi người khác nghĩ sao. Văn bản có tên chuyên gia, chi tiết vụ việc của bạn và của người khác. Đăng lên là lộ cả hai. Muốn hỏi người thứ hai thì gửi riêng, đã che thông tin không cần thiết.
Không dùng văn bản cũ cho việc mới. Lời khuyên viết cho hợp đồng năm nay không dùng được cho hợp đồng năm sau, dù trông giống nhau. Mỗi lần tình hình thay đổi là một lần hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên gia không trả lời tin nhắn xác nhận thì sao?
Chờ một hai ngày làm việc rồi nhắc lại một lần, lịch sự và ngắn. Nếu vẫn không có trả lời, giữ tin nhắn của bạn làm bản ghi riêng, đánh dấu là chưa được xác nhận, và đừng dựa vào nó cho quyết định lớn mà chưa hỏi thêm.
Xin tóm tắt bằng văn bản có làm cuộc gọi tốn thêm tiền không?
Tuỳ cách tính của từng chuyên gia và nền tảng. Có nơi xác nhận tin nhắn ngắn không tính phí, có nơi tính phần viết riêng. Cách an toàn là hỏi thẳng ngay trong cuộc gọi trước khi nhờ, và xem bảng phí hiện hành.
Tin nhắn xác nhận của luật sư có dùng làm bằng chứng được không?
Đó là câu hỏi chuyên môn, nên hỏi chính luật sư. Điều chắc là một tin nhắn ngắn sau cuộc gọi chỉ phản ánh lời khuyên dựa trên những gì bạn kể. Nếu cần văn bản để nộp hay đưa bên thứ ba, hãy xin ý kiến bằng văn bản đầy đủ.
Có nên nhờ chuyên gia gửi ghi âm thay cho văn bản không?
Ghi âm khó tìm lại ý chính và nhiều chuyên gia không muốn bị ghi âm. Văn bản ngắn đánh số dễ đọc lại, dễ cho người nhà xem, dễ mang đi hỏi người thứ hai. Nếu đã ghi âm với sự đồng ý của họ, vẫn nên có bản chữ đi kèm.
Bản tóm tắt của chuyên gia khác với điều mình nhớ thì tin cái nào?
Hỏi lại ngay chỗ khác nhau, đừng tự chọn. Thường chỗ lệch là do bạn nhớ thiếu một điều kiện, hoặc do chuyên gia hiểu sai một chi tiết bạn kể. Cả hai trường hợp đều cần làm rõ trước khi hành động.
Văn bản tóm tắt nên lưu ở đâu?
Lưu cùng thư mục giấy tờ của việc đó, kèm ngày nhận và tên người gửi. Nếu nhận qua tin nhắn, chụp màn hình hoặc xuất ra tệp, vì tài khoản nhắn tin có thể bị xoá hay đổi máy. Đừng để nó chỉ tồn tại trong một cuộc hội thoại.