Khi bác sĩ kê đơn trong cuộc gọi video, trước khi gác máy hãy hỏi rõ năm điều: đơn được gửi tới bạn bằng cách nào, tên từng thứ và dùng thế nào, dùng trong bao lâu, cần tránh gì trong lúc dùng, và dấu hiệu nào thì ngưng, gọi lại hay đi khám. Rồi nhắc lại cách dùng bằng lời của mình để bác sĩ sửa nếu sai. Vài phút hỏi thêm lúc này đỡ hơn nhiều so với đứng ở quầy thuốc mà không nhớ bác sĩ dặn sáng hay tối.
Không phải cuộc gọi nào cũng có đơn: tuỳ quy định chuyên môn hiện hành, tuỳ bác sĩ đã khám bạn trước đó hay chưa, có loại thuốc không được kê qua gọi từ xa. Bài dưới giúp bạn hỏi đúng lúc, ghi đúng, mua đúng, và tránh những việc hay làm theo thói quen như tự mua thêm, dùng tiếp đơn cũ hay chia thuốc cho người nhà. Bài không bàn thuốc nào cho bệnh gì.
Không phải cuộc gọi nào cũng ra đơn, và vì sao
Nhiều người đặt lịch gọi với mong muốn "xin bác sĩ một cái đơn". Có khi được, có khi không. Kê đơn là việc bác sĩ chịu trách nhiệm, và quy định chuyên môn về khám chữa bệnh từ xa đặt ra giới hạn: có loại thuốc chỉ kê khi đã khám trực tiếp, có trường hợp bác sĩ phải gặp người bệnh lần đầu rồi mới được theo dõi qua gọi từ xa. Những quy định này thay đổi theo thời gian; muốn biết chính xác thì hỏi cơ sở y tế hoặc tra hướng dẫn hiện hành của cơ quan quản lý y tế.
Vì vậy, nếu mục đích chính của bạn là có đơn, hỏi ngay ở phút đầu: "Thưa bác sĩ, nếu sau khi nghe em kể bác sĩ thấy cần dùng thuốc, thì qua cuộc gọi này bác sĩ có kê đơn được không, hay em cần đến khám?" Câu này giúp bạn không ngồi hết giờ rồi mới biết phải đi khám mới có đơn.
Nếu bác sĩ nói không kê qua cuộc gọi được, đừng nài. Đó không phải bác sĩ làm khó; đó là giới hạn để bảo vệ chính bạn. Hỏi tiếp: "Vậy em nên khám ở đâu, mang theo gì, và trong lúc chờ thì làm gì ạ?"
Năm điều hỏi trước khi gác máy
Khi bác sĩ nói sẽ kê đơn, mở trang ghi chép và đi lần lượt:
- Đơn tới tay bằng cách nào. Gửi qua nền tảng, qua tin nhắn, hay đơn điện tử có mã để mang ra nhà thuốc. Khi nào nhận được. Nếu không nhận được thì liên hệ ai.
- Tên và cách dùng từng thứ. Nghe bác sĩ đọc, ghi lại. Nếu tên lạ, xin bác sĩ đánh vần hoặc gõ vào khung nhắn tin. Hỏi dùng lúc nào trong ngày, trước hay sau ăn.
- Dùng trong bao lâu. Dùng hết đơn hay ngưng khi đỡ. Có cần quay lại khám trước khi hết thuốc không.
- Cần tránh gì trong lúc dùng. Với thuốc đang dùng khác, thực phẩm chức năng, đồ uống, lái xe, làm việc trên cao. Nhắc lại cho bác sĩ danh sách thuốc bạn đang dùng nếu chưa gửi.
- Dấu hiệu nào thì ngưng, gọi lại hoặc đi khám. Và gọi lại cho ai, bằng kênh nào.
Hỏi thêm nếu là thuốc cho trẻ nhỏ, người già hay phụ nữ đang mang thai, cho con bú: nói rõ điều đó ngay khi bác sĩ bắt đầu nói về thuốc, nếu bác sĩ chưa hỏi.
Năm điều này mất chừng ba phút. Nếu đồng hồ sắp hết, ưu tiên điều thứ hai và thứ năm; ba điều còn lại có thể hỏi lại dược sĩ khi mua hoặc nhắn hỏi bác sĩ qua kênh được chỉ định.
Nhắc lại bằng lời của mình
Bác sĩ đọc nhanh, bạn nghe "ngày hai lần sau ăn" mà ghi thành "ngày hai viên". Lỗi này hay xảy ra hơn người ta nghĩ, nhất là khi có nhiều thứ trong một đơn. Cách chặn đơn giản nhất là đọc lại cho bác sĩ nghe trước khi kết thúc.
Mẫu: "Dạ, em đọc lại để bác sĩ kiểm giúp em ạ. Thứ nhất là loại bác sĩ vừa nói, ngày hai lần, sáng và tối, sau ăn, dùng trong năm ngày. Thứ hai là loại bôi, tối bôi một lần lên chỗ đỏ. Em ngưng và gọi lại nếu thấy nổi mẩn hay khó chịu, đi khám ngay nếu khó thở. Em hiểu như vậy có đúng không ạ?"
Đọc lại không phải để chứng tỏ mình nhớ. Nó cho bác sĩ cơ hội sửa chỗ bạn nghe nhầm, ngay khi còn đang nói chuyện. Nếu người dùng thuốc là cha mẹ già, để người sẽ trực tiếp đưa thuốc cho cha mẹ đọc lại, không phải người chỉ ghi chép hộ.
Nếu bác sĩ gửi đơn bằng văn bản sau cuộc gọi, so đơn đó với ghi chép của bạn ngay khi nhận. Chỗ nào khác nhau, hỏi lại trước khi mua.
Ra nhà thuốc: mua đúng, không tự đổi
Mang đúng đơn được kê. Đưa đơn hoặc mã đơn cho dược sĩ. Đừng đọc tên thuốc theo trí nhớ hoặc đưa ảnh chụp màn hình bản ghi tay của mình thay đơn.
Nhà thuốc báo hết loại đó. Dược sĩ có thể giới thiệu loại khác cùng hoạt chất. Hỏi dược sĩ rõ có đúng hoạt chất, hàm lượng, dạng thuốc như trong đơn không. Nếu khác hàm lượng hay khác loại, hỏi lại bác sĩ trước khi mua.
Hỏi dược sĩ thêm cách dùng. Dược sĩ ở quầy là người thứ hai kiểm đơn. Đọc lại ghi chép của bạn cho dược sĩ nghe; nếu có chỗ khác với cách dược sĩ hiểu đơn, hỏi lại bác sĩ.
Không mua thêm "cho chắc". Thêm một loại giảm đau, thêm viên bổ, thêm thuốc ngủ không có trong đơn có thể không hợp với thuốc bác sĩ vừa kê. Muốn thêm gì thì hỏi.
Không dùng tiếp đơn cũ. Lần trước bác sĩ kê cho bệnh giống giống, lần này cứ mua lại: đây là thói quen nên bỏ. Mỗi đơn kê cho một lần, một tình trạng.
Không chia thuốc cho người nhà. Thuốc kê cho bạn là kê theo tình trạng, tuổi, cân nặng, thuốc đang dùng của bạn. Người nhà có triệu chứng giống thì hỏi bác sĩ riêng.
Mẫu ghi chép ngay sau cuộc gọi
Viết trong vòng mười lăm phút sau khi gác máy, lúc còn nhớ rõ. Chép mẫu dưới vào sổ hoặc ghi chú trên điện thoại:
- Ngày giờ cuộc gọi, tên bác sĩ như trên trang hồ sơ, kênh gọi lại khi cần.
- Bác sĩ nói gì về tình trạng (ghi đúng chữ, kể cả chữ "có thể", "cần theo dõi").
- Đơn gồm những gì: tên từng thứ, dùng thế nào, trong bao lâu.
- Những thứ cần tránh trong lúc dùng.
- Dấu hiệu phải ngưng thuốc, phải gọi lại, phải đi khám ngay.
- Hẹn tái khám hoặc gọi lại: khi nào, với ai.
- Những câu chưa kịp hỏi, để hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ lần sau.
Chụp ảnh trang ghi chép gửi cho người nhà đang cùng chăm sóc. Giữ cùng chỗ với tờ đơn, cho tới khi dùng hết thuốc và tái khám xong.
Nếu nhà có nhiều người cùng dùng thuốc, dán nhãn tay lên từng hộp tên người dùng và giờ dùng, để không ai lấy nhầm. Với người già, có thể chia thuốc sẵn theo ngày vào hộp chia ngăn, sau khi đã đọc kỹ đơn và hỏi dược sĩ thuốc nào được bóc khỏi vỉ trước.
Ví dụ giả định: chị Hà nhận đơn lúc chín giờ tối
Chị Hà gọi video với bác sĩ vì mẩn ngứa tái đi tái lại. Bác sĩ đã khám chị một lần trước đó, nên trong cuộc gọi bác sĩ xem ảnh chị gửi, hỏi thêm, rồi nói sẽ kê một loại uống và một loại bôi, đơn gửi qua nền tảng trong vòng nửa giờ.
Trước khi gác máy, chị đi qua năm điều: đơn tới qua khung nhắn tin của nền tảng, tên hai loại thuốc, dùng mấy lần một ngày và trong mấy ngày, tránh gì, dấu hiệu nào phải ngưng. Rồi chị đọc lại. Bác sĩ sửa một chỗ: loại bôi chỉ bôi buổi tối, không phải sáng và tối như chị ghi. Chị sửa ngay trên giấy.
Hai mươi phút sau, đơn tới. Chị so với ghi chép, khớp. Sáng hôm sau ra nhà thuốc gần nhà, loại uống hết hàng; dược sĩ đưa một loại khác và nói cùng hoạt chất nhưng hàm lượng khác. Chị không mua ngay, nhắn hỏi lại bác sĩ qua nền tảng, chờ trả lời rồi mới mua. Chậm nửa ngày, nhưng chị dùng đúng thứ bác sĩ muốn chị dùng.
Dùng thuốc mà thấy bất thường
Dấu hiệu khẩn cấp. Khó thở, sưng mặt môi lưỡi, nổi mẩn lan nhanh khắp người, đau ngực, lơ mơ, co giật sau khi dùng thuốc: ngưng dùng và gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, mang theo vỏ thuốc. Không đặt lịch gọi online lúc này.
Khó chịu nhẹ, không giống lời dặn. Liên hệ lại bác sĩ đã kê qua kênh được chỉ định, hoặc hỏi dược sĩ nơi đã mua. Nói rõ dùng gì, từ khi nào, khó chịu thế nào.
Không tự ngưng hay tự giảm thuốc chỉ vì thấy mệt. Có loại thuốc ngưng đột ngột không tốt. Hỏi người đã kê trước khi ngưng, trừ khi có dấu hiệu khẩn cấp.
Dùng hết mà chưa đỡ. Không tự mua tiếp. Hỏi lại bác sĩ hoặc đi khám, vì có khi cần khám lại chứ không chỉ cần thêm thuốc.
Quên một lần hoặc dùng nhầm giờ. Xem lại ghi chép xem bác sĩ có dặn gì cho trường hợp này không. Nếu không có, hỏi dược sĩ hoặc nhắn bác sĩ trước khi tự uống bù. Uống nhầm quá nhiều so với đơn thì mang vỏ thuốc đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ trả lời tin nhắn.
Ghi lại điều đã xảy ra. Ngày giờ, dùng gì, thấy gì, đã làm gì. Lần sau gặp bác sĩ, kể đúng như đã ghi; đó là thông tin giúp bác sĩ chọn thuốc cho bạn về sau.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ khám qua gọi video có được kê đơn không?
Có trường hợp được, có trường hợp không, tuỳ quy định chuyên môn hiện hành, loại thuốc và việc bác sĩ đã khám bạn trước đó chưa. Hỏi ngay ở phút đầu cuộc gọi để biết, và tra hướng dẫn của cơ quan quản lý y tế nếu cần chính xác.
Nghe bác sĩ đọc đơn qua điện thoại sợ nhầm thì làm sao?
Ghi lại từng thứ, xin bác sĩ đánh vần hoặc gõ tên lạ vào khung nhắn tin, rồi đọc lại toàn bộ cách dùng bằng lời của mình để bác sĩ sửa. Khi nhận đơn bằng văn bản, so ngay với ghi chép.
Nhà thuốc hết đúng loại trong đơn thì có nên mua loại khác không?
Hỏi dược sĩ loại thay thế có đúng hoạt chất, hàm lượng và dạng thuốc như đơn không. Nếu khác bất kỳ điều nào, hỏi lại bác sĩ đã kê trước khi mua.
Có dùng lại đơn thuốc cũ khi bệnh giống lần trước được không?
Không nên. Mỗi đơn kê cho một tình trạng, một thời điểm. Bệnh trông giống nhau có thể khác nhau, và thuốc bạn đang dùng hiện tại có thể đã khác. Hỏi bác sĩ trước khi dùng lại.
Đang dùng thuốc kê từ xa mà thấy mệt có nên tự ngưng không?
Đừng tự ngưng nếu không có dấu hiệu khẩn cấp; liên hệ lại bác sĩ đã kê hoặc dược sĩ nơi mua. Nếu khó thở, sưng mặt môi, đau ngực hay lơ mơ thì ngưng và gọi số cấp cứu ngay.
Có nên đưa thuốc của mình cho người nhà có triệu chứng giống không?
Không nên. Thuốc được kê theo tình trạng, tuổi, cân nặng và các thuốc đang dùng của riêng bạn. Người nhà có triệu chứng thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ riêng cho họ.