Một nhận xét công bằng chấm vào cách chuyên gia làm việc trong cuộc gọi: có nghe hết câu hỏi không, có giải thích rõ không, có nói điều gì cần gặp trực tiếp không, có đúng giờ và đúng phí đã báo không. Nó không chấm vào việc vụ của bạn có thành hay không, vì kết quả còn phụ thuộc bên kia, giấy tờ, cơ quan có thẩm quyền và nhiều thứ ngoài tầm của một cuộc gọi hai mươi phút.
Người đọc nhận xét của bạn là một người lạ khác đang phân vân có nên gọi chuyên gia này không. Họ cần biết cuộc gọi diễn ra thế nào, không cần biết chuyện riêng của bạn. Bài này hướng dẫn chờ bao lâu rồi viết, chấm theo tiêu chí nào, viết mấy câu, che những gì, và làm gì khi bạn không hài lòng.
Chờ một chút rồi hãy viết
Ngay sau cuộc gọi, cảm xúc thường đi theo câu trả lời. Nghe được điều mình mong thì thấy chuyên gia giỏi; nghe điều không muốn nghe thì thấy họ khó chịu. Cả hai cảm giác đều không phải đánh giá về cách làm việc. Ví dụ giả định: anh Minh gọi luật sư, được nói thẳng rằng giấy tờ của anh còn thiếu nhiều và anh nên chuẩn bị cho khả năng phải thương lượng. Anh hơi buồn, muốn chấm ba sao. Hai hôm sau, đọc lại bản ghi, anh thấy đó là cuộc gọi rõ ràng nhất anh từng có.
Cách làm: viết nháp ngay trong ngày cho khỏi quên chi tiết, nhưng để một hai ngày rồi mới gửi. Đọc lại bản ghi cuộc gọi trước khi chấm. Nếu bạn còn đang trao đổi tin nhắn hỏi lại với chuyên gia, chờ xong phần đó, vì cách họ trả lời sau cuộc gọi cũng là một phần của dịch vụ.
Ngoại lệ là khi có chuyện rõ ràng sai trái như chuyên gia đòi chuyển tiền riêng ngoài nền tảng, hứa chắc thắng, hay ép mua sản phẩm. Những chuyện đó báo cho nền tảng ngay, không cần chờ.
Chấm cái gì, viết thế nào
Mỗi tiêu chí một câu tự hỏi. Viết nhận xét dựa trên những dòng bạn trả lời được chắc chắn.
| Tiêu chí | Câu tự hỏi | Nên viết kiểu | Không nên viết kiểu |
|---|---|---|---|
| Lắng nghe | Chuyên gia có để mình nói hết phần tóm tắt, có hỏi lại đúng chỗ không | "Nghe hết phần mình kể rồi mới hỏi lại hai chi tiết" | "Rất tâm lý" |
| Giải thích | Mình có hiểu được điều họ nói, thuật ngữ có được giải nghĩa không | "Giải thích từng bước bằng lời dễ hiểu, hỏi lại xem mình hiểu chưa" | "Giỏi lắm" |
| Thẳng thắn về giới hạn | Họ có nói điều gì chưa chắc, cần xem giấy tờ hay gặp trực tiếp không | "Nói rõ phần nào cần xem hợp đồng gốc mới trả lời được" | "Không trả lời được câu nào" |
| Đúng giờ, đúng phí | Có bắt đầu đúng hẹn, tính phí đúng như đã báo không | "Bắt đầu đúng giờ, phí đúng như báo trước" | Con số phí cụ thể kèm so sánh với người khác |
| Sau cuộc gọi | Có trả lời tin nhắn xác nhận, có tóm tắt như đã hứa không | "Trả lời tin nhắn xác nhận trong ngày" | "Nhiệt tình" |
Cột "không nên" không phải sai, chỉ là vô ích với người đọc. "Giỏi lắm" không cho ai biết điều gì; "giải thích từng bước bằng lời dễ hiểu" thì người cần một chuyên gia kiên nhẫn đọc là biết đây là người hợp với mình.
Không đưa kết quả vụ việc vào tiêu chí. "Nhờ luật sư mà lấy lại được tiền" nghe như lời khen nhưng lại khiến người sau kỳ vọng sai; "vẫn không lấy được tiền" thì không công bằng với người chỉ được gọi hai mươi phút.
Mẫu nhận xét, dùng được ngay
Ba mẫu theo ba mức. Thay chi tiết bằng trải nghiệm thật của bạn, giữ cấu trúc: cuộc gọi về loại việc gì, điều làm tốt, điều chưa tốt nếu có, hợp với ai.
- Khi hài lòng: "Gọi hai mươi phút về một việc tranh chấp nhỏ với thợ sửa nhà. Chuyên gia đọc trước bản tóm tắt nên vào thẳng câu hỏi, giải thích rõ những giấy tờ mình cần giữ, nói thẳng phần nào phải xem bản gốc. Hôm sau trả lời tin nhắn xác nhận. Hợp với người cần hiểu bước tiếp theo, không mong được phán ngay."
- Khi tạm được: "Gọi về việc thấm trần nhà. Kỹ sư xem ảnh kỹ, dặn rõ cách chụp theo dõi. Hơi vội ở năm phút cuối nên mình chưa kịp hỏi việc nên mời ai đến xem; nhắn hỏi sau thì được trả lời. Nên chuẩn bị sẵn câu hỏi quan trọng nhất ở đầu."
- Khi chưa hài lòng: "Cuộc gọi bắt đầu trễ mười phút và không được báo trước. Phần trả lời khá chung, khi mình hỏi căn cứ thì chuyên gia chuyển sang giới thiệu gói dịch vụ dài hạn. Mình đã báo với nền tảng. Người cần câu trả lời ngắn cho một việc cụ thể nên hỏi rõ trước khi đặt."
Cả ba mẫu đều không có chi tiết riêng tư: không tên bên kia, không số tiền tranh chấp, không địa chỉ. Người đọc vẫn đủ hình dung cuộc gọi diễn ra thế nào.
Mẫu chưa hài lòng chỉ kể sự việc kiểm chứng được (trễ giờ, chuyển sang chào gói khác), không suy diễn động cơ, không dùng từ xúc phạm.
Những gì không được đưa vào nhận xét
Chi tiết vụ việc của bạn. Số tiền, tên người, nơi xảy ra, nội dung giấy tờ. Nhận xét công khai, ai cũng đọc được, kể cả bên đang tranh chấp với bạn.
Thông tin của người thứ ba. Người nhà, đối tác, hàng xóm có trong câu chuyện không đồng ý để chuyện của họ lên mạng.
Nội dung lời khuyên cụ thể. Chép lời chuyên gia khuyên bạn lên mục nhận xét khiến người khác áp dụng cho việc của họ, trong khi lời đó chỉ đúng với hoàn cảnh của bạn. Nó cũng có thể làm khó chuyên gia.
Thông tin về phí ngoài những gì nền tảng đã công khai. Nếu được giảm riêng hay có thoả thuận riêng, không cần kể. Chỉ nói phí đúng hay không đúng như đã báo.
Lời lẽ xúc phạm hay suy đoán. "Chắc là lừa đảo", "không có bằng cấp gì" khi bạn chưa kiểm. Nếu nghi ngờ thật, báo cho nền tảng kèm lý do để họ kiểm tra.
Khi không hài lòng: báo riêng trước, đánh giá sau
Nếu cuộc gọi có vấn đề, thứ tự nên là: nhắn riêng cho chuyên gia, rồi đến kênh hỗ trợ của nền tảng, rồi mới đến nhận xét công khai. Nhiều chuyện được giải quyết ngay ở bước đầu: trễ giờ vì sự cố, chuyên gia đề nghị bù thêm thời gian; trả lời vội, chuyên gia gửi thêm tóm tắt.
Tin nhắn riêng nên nói sự việc và điều bạn mong: "Chào anh, cuộc gọi hôm qua bắt đầu trễ mười phút nên em chưa hỏi được câu thứ hai. Em mong anh trả lời giúp em câu đó bằng tin nhắn, hoặc bù cho em một cuộc ngắn. Em cảm ơn anh.". Không đe doạ chấm sao thấp. Đánh giá là quyền của bạn, không phải công cụ để mặc cả.
Nếu chuyện liên quan phí, hoàn tiền hay chuyên gia không xuất hiện, dùng kênh khiếu nại của nền tảng theo quy định của họ, kèm bản ghi, tin nhắn và biên nhận đã lưu. Nếu nghi chuyên gia không có chứng chỉ như đã khai, báo nền tảng và tự kiểm ở nguồn chính thức như tổ chức nghề nghiệp hay cơ quan cấp phép.
Sau khi mọi việc đã xong, bạn vẫn có thể viết nhận xét, kể cả cách chuyên gia đã xử lý khi được báo. Đó thường là thông tin có ích nhất cho người đến sau.
Giữ lại toàn bộ trao đổi trong quá trình này trong hồ sơ việc: tin nhắn riêng, trả lời của chuyên gia, mã yêu cầu hỗ trợ của nền tảng nếu có. Nếu chuyện kéo dài, bạn có đủ dữ kiện để trình bày lại mà không phải nhớ.
Những cái sai hay gặp khi chấm sao
Chấm theo kết quả, không theo cách làm. Chuyên gia nói thẳng việc khó, bạn buồn, chấm thấp. Người sau đọc sẽ tránh đúng người đã thành thật với bạn.
Khen như quảng cáo. "Tuyệt vời, giỏi nhất, ai cũng nên gọi". Người đọc lướt qua vì nó không chứa thông tin, và nó làm loãng những nhận xét thật khác.
Đổi nhận xét lấy ưu đãi. Nếu được đề nghị giảm phí để đổi lấy năm sao, nhận xét đó không còn công bằng. Bạn có quyền từ chối, và nên báo nền tảng nếu bị ép.
Không viết gì cả. Người hài lòng ít viết hơn người không hài lòng, nên điểm trung bình hay lệch xuống. Vài dòng thật của bạn giúp người sau chọn đúng hơn.
Chấm thấp vì chính mình chuẩn bị chưa tốt. Kể lan man mười lăm phút rồi trách chuyên gia trả lời vội ở phút cuối là không công bằng. Đọc lại bản ghi, tự hỏi phần nào do mình, rồi mới chấm phần của người kia.
Tách lỗi của nền tảng khỏi lỗi của chuyên gia
Một cuộc gọi qua nền tảng đặt lịch có hai bên phục vụ bạn: chuyên gia, và nền tảng lo phần đặt lịch, kết nối, thanh toán. Mạng rớt giữa chừng, đường gọi video không vào được, lịch hiển thị sai giờ, thanh toán bị trừ hai lần thường là chuyện của nền tảng hoặc của đường truyền, không phải của người đang ngồi bên kia màn hình.
Khi viết nhận xét về chuyên gia, chỉ chấm phần họ làm. Phần trục trặc kỹ thuật, báo qua kênh hỗ trợ của nền tảng, kèm ngày giờ và mô tả ngắn. Nếu nền tảng cho chấm riêng phần dịch vụ của họ, dùng phần đó.
Ngược lại, nếu chuyên gia trễ hẹn mà không báo, dùng thiết bị kém khiến bạn không nghe rõ suốt cuộc gọi, hay ngồi ở chỗ ồn ào, thì đó là phần của họ, ghi vào nhận xét bằng sự việc cụ thể. Tách bạch như vậy giúp người đọc biết vấn đề nằm ở đâu, và giúp nền tảng sửa đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chấm thấp khi chuyên gia nói vụ của mình khó?
Không nên, nếu họ giải thích rõ vì sao khó và mình cần chuẩn bị gì. Nói thẳng về rủi ro là điều người làm nghề nghiêm túc phải làm. Chấm vào cách họ lắng nghe, giải thích và giữ đúng thoả thuận, không chấm vào tin xấu hay tin tốt.
Nhận xét có nên ghi lĩnh vực vụ việc không?
Ghi loại việc ở mức chung như tranh chấp hợp đồng nhỏ, thấm trần nhà, hỏi về khai thuế thì có ích cho người đọc. Đừng ghi chi tiết như số tiền, tên người, địa chỉ hay nội dung giấy tờ, vì nhận xét là công khai.
Chuyên gia nhắn xin sửa nhận xét thì làm thế nào?
Đọc lại nhận xét của mình xem có điều gì không chính xác hay quá lời. Nếu có, sửa cho đúng. Nếu nhận xét đúng sự việc, bạn có quyền giữ nguyên và trả lời lịch sự. Nếu bị gây áp lực, báo cho nền tảng.
Có nên viết nhận xét khi chỉ gọi mười phút?
Có, nếu bạn đủ thông tin về những gì xảy ra trong mười phút đó: có đúng giờ, có hiểu câu hỏi, có nói rõ giới hạn không. Ghi rõ đó là cuộc gọi ngắn để người đọc hiểu phạm vi nhận xét của bạn.
Nghi chuyên gia là giả thì viết nhận xét cảnh báo được không?
Trước hết báo cho nền tảng kèm lý do cụ thể và tự kiểm ở nguồn chính thức như tổ chức nghề nghiệp hay cơ quan cấp phép. Nhận xét công khai chỉ nên kể sự việc kiểm chứng được, tránh kết luận khi chưa có căn cứ rõ ràng.