Điểm sao và lời khen cho bạn biết người khác thấy cuộc gọi dễ chịu thế nào: đúng giờ, nói dễ hiểu, lịch sự, có trả lời hết câu hỏi không. Chúng không cho bạn biết lời khuyên có đúng không, vì đa số người chấm sao ngay sau cuộc gọi, trước khi biết việc của mình đi tới đâu. Đọc điểm sao để loại người làm việc cẩu thả, không phải để chọn người giỏi chuyên môn nhất.
Cách đọc hiệu quả là bỏ qua con số trung bình, lọc ra những lời nhận xét có chi tiết, đọc kỹ phàn nàn và cách chuyên gia trả lời phàn nàn. Phần dưới có danh sách kiểm để nhận ra lời khen mua, cách đọc lời chê cho công bằng, và mẫu câu hỏi biến những gì đọc được thành câu hỏi cho cuộc gọi.
Điểm sao đo cái gì và không đo cái gì
Một cuộc gọi hai mươi phút với luật sư có thể dễ chịu mà lời khuyên chưa đầy đủ, hoặc khó nghe mà lại đúng. Người hỏi chấm năm sao vì được lắng nghe, được giải thích rõ, chấm một sao vì bị cắt ngang hay vì câu trả lời không như mong muốn. Câu trả lời không như mong muốn không phải là lời khuyên sai; đôi khi đó chính là sự thật người hỏi cần nghe.
Vì vậy điểm sao đo khá tốt những thứ như thái độ, đúng hẹn, sự rõ ràng, cách xử lý khi mạng rớt hay hết giờ. Nó đo rất kém những thứ như độ chính xác pháp lý, tính đúng đắn của hướng chăm sóc, sự hợp lý của nhận định kỹ thuật. Muốn biết phần sau, bạn dựa vào việc người đó có chứng chỉ hành nghề kiểm được không, có thường làm loại việc của bạn không, và cách họ trả lời câu hỏi của bạn trong cuộc gọi.
Với những hồ sơ có ít nhận xét, con số trung bình gần như không có nghĩa. Ba lời khen năm sao từ ba người quen nói ít hơn ba mươi lời nhận xét bình thường từ người lạ.
Danh sách kiểm: dấu hiệu lời khen có thể không thật
Không dấu hiệu nào đứng riêng chứng minh được gì. Khi gặp từ ba dấu hiệu trở lên trên cùng một hồ sơ, bạn nên thận trọng hơn:
- Nhiều lời khen đăng sát nhau trong một hai ngày, sau đó im lặng rất lâu.
- Lời khen chung chung, giống nhau về câu chữ: "rất tận tâm", "giỏi chuyên môn", "sẽ quay lại", không nói việc gì.
- Lời khen nhắc tên đầy đủ của chuyên gia nhiều lần, như đang viết quảng cáo.
- Lời khen kể kết quả quá đẹp: "thắng kiện ngay", "khỏi hẳn sau một tuần", "được hoàn thuế toàn bộ".
- Tài khoản để lại lời khen không có hoạt động nào khác, hoặc chỉ khen đúng một người.
- Không có lời nhận xét trung bình hay chê nào dù hồ sơ có rất nhiều lượt gọi.
- Lời khen kêu gọi "liên hệ trực tiếp qua số riêng để được ưu đãi".
- Chuyên gia trả lời mọi lời chê bằng giọng gay gắt hoặc tiết lộ chuyện riêng của người chê.
Dấu hiệu cuối đáng chú ý nhất. Một người tiết lộ chuyện riêng của khách để cãi lại lời chê thì cũng có thể làm vậy với chuyện của bạn.
Đọc lời chê cho công bằng
Lời chê thường có ích hơn lời khen, nếu đọc đúng cách. Chia lời chê làm hai nhóm. Nhóm thứ nhất chê về cách làm việc: đến muộn, bỏ hẹn, cắt ngang, nói vòng vo để kéo dài thời gian tính phí, không trả lời tin nhắn sau cuộc gọi, ép mua thêm dịch vụ. Những lời này đáng tin hơn vì người chê kể sự việc cụ thể, và nếu nhiều người kể giống nhau thì gần như chắc là thói quen của người đó.
Nhóm thứ hai chê vì kết quả: "luật sư nói em sẽ khó đòi được tiền", "bác sĩ bảo phải đi khám trực tiếp, mất tiền cuộc gọi", "kỹ sư không chịu nói nhà có sao không". Đọc kỹ, nhiều lời chê kiểu này thực ra mô tả một chuyên gia làm đúng: nói thẳng rủi ro, biết giới hạn của cuộc gọi từ xa, không phán bừa khi chưa xem tận nơi. Đó là điều bạn muốn có.
Cuối cùng, xem chuyên gia trả lời lời chê thế nào. Câu trả lời bình tĩnh, giải thích chung mà không lộ chi tiết của khách, nhận phần sai nếu có, là dấu hiệu tốt. Một người biết nhận sai trước công khai thường cũng dễ nói thật với bạn trong cuộc gọi, kể cả khi điều thật đó là "việc này em không phải người phù hợp nhất". Câu nói đó tiết kiệm cho bạn nhiều phút trả phí hơn bất kỳ lời khen nào.
Biến những gì đọc được thành câu hỏi cho cuộc gọi
Đọc nhận xét xong, bạn có sẵn vài câu hỏi để kiểm lại ngay ở phút đầu. Bảng dưới gợi ý cách chuyển.
| Bạn đọc thấy | Điều cần làm rõ | Câu hỏi mẫu | Nghe câu trả lời thế nào |
|---|---|---|---|
| Nhiều người khen "nói rất nhanh, rất gọn" | Người đó có nghe hết việc của mình không | "Em xin hai phút tóm việc trước rồi anh/chị hỏi lại em nhé?" | Đồng ý và hỏi lại chi tiết là tốt; gạt đi để nói ngay là đáng lưu ý |
| Vài người chê "kéo dài thời gian" | Cuộc gọi có bị đẩy quá giờ không | "Em có hai mươi phút, anh/chị báo em khi còn năm phút được không ạ?" | Người làm đúng sẽ đồng ý và giữ lời |
| Có người kể bị mời chuyển tiền ngoài | Có bị kéo ra khỏi nền tảng không | "Mọi khoản phí em xin thanh toán qua nền tảng thôi ạ." | Đồng ý ngay là bình thường; nài nỉ là dấu hiệu dừng |
| Khen "khẳng định chắc chắn thắng" | Người đó có hứa kết quả không | "Anh/chị cho em biết những điều còn phụ thuộc vào giấy tờ được không ạ?" | Nói rõ điều chưa chắc là tốt; khăng khăng chắc chắn là đáng ngờ |
| Không có nhận xét nào | Người mới hay hồ sơ mới | "Anh/chị mới nhận tư vấn trên nền tảng này phải không ạ, trước đó làm ở đâu?" | Trả lời rõ, kiểm được là đủ |
Bạn không cần hỏi hết. Chọn một hai câu sát nhất với điều mình lo, để dành thời gian cho việc chính.
Ví dụ: anh Minh đọc nhận xét trước khi hỏi về báo giá sửa mái
Anh Minh muốn gọi hai mươi phút cho một kỹ sư để nhờ xem ảnh mái nhà bị thấm và báo giá của thợ. Có hai hồ sơ. Hồ sơ thứ nhất năm sao tròn, mười hai lời khen ngắn đăng trong ba ngày, câu chữ na ná nhau. Hồ sơ thứ hai bốn sao rưỡi, bốn mươi nhận xét rải rác nhiều tháng, có vài lời chê kiểu "anh ấy bảo phải mời người đến xem tận nơi, không kết luận qua ảnh".
Anh Minh chọn hồ sơ thứ hai. Lý do không phải vì điểm thấp hơn là tốt hơn, mà vì nhận xét rải đều, có chi tiết, và lời chê cho thấy người đó biết giới hạn của việc xem qua ảnh. Trong cuộc gọi, anh hỏi thẳng: "Qua ảnh thì anh nói được tới đâu, phần nào cần người đến xem?" Câu trả lời rõ ràng, và anh ghi lại để hỏi thêm thợ.
Sau cuộc gọi, anh Minh để lại nhận xét có chi tiết: việc gì, kỹ sư giúp được gì, điều gì phải làm tiếp. Lời nhận xét như vậy giúp người sau đọc được nhiều hơn một con số.
Đọc nhận xét của người khác xong, nhớ cách viết của chính mình
Bạn cũng là người viết nhận xét cho người khác đọc. Một nhận xét có ích nói ba thứ: loại việc (không kể chi tiết riêng tư), chuyên gia giúp được gì trong cuộc gọi, và điều bạn mong khác đi. Ví dụ: "Việc hợp đồng thuê mặt bằng. Luật sư nghe hết phần tóm tắt rồi mới hỏi lại, chỉ ra ba điểm em cần hỏi chủ nhà. Giá như có thêm năm phút để em hỏi lại phần đặt cọc."
Đừng ghi số căn cước, số hợp đồng, tên người thứ ba hay chi tiết bệnh của người nhà vào nhận xét công khai. Đừng chấm sao theo kết quả khi việc chưa xong; nếu cần, bạn quay lại sửa nhận xét sau. Và đừng chấm thấp chỉ vì chuyên gia nói điều bạn không muốn nghe hay dặn bạn đi gặp trực tiếp. Với việc sức khoẻ, một bác sĩ dặn đến khám tận nơi là đang làm đúng; còn khi người bệnh có dấu hiệu khẩn cấp như khó thở, đau ngực, co giật, lơ mơ, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, đừng chờ cuộc gọi đã đặt.
Lời khen ở ngoài nền tảng: ảnh chụp tin nhắn, nhóm hỏi đáp, bài chia sẻ
Ngoài phần nhận xét trên nền tảng, bạn hay gặp lời khen ở chỗ khác: ảnh chụp tin nhắn cảm ơn được chuyên gia đăng lại, bài chia sẻ trong nhóm hỏi đáp trên mạng xã hội, lời giới thiệu của người quen. Mỗi loại có độ tin khác nhau.
Ảnh chụp tin nhắn cảm ơn là loại khó kiểm nhất: không biết người gửi là ai, có thật không, có bị cắt ghép không. Đọc cho biết, đừng dựa vào. Bài chia sẻ trong nhóm hỏi đáp đáng đọc hơn nếu người viết có lịch sử hoạt động lâu trong nhóm và kể sự việc cụ thể. Cẩn thận với kiểu bình luận dồn dập bên dưới một câu hỏi: "chị liên hệ anh này nhé, em được giúp rồi", nhất là khi nhiều tài khoản lạ cùng giới thiệu một người trong vài phút. Đó là cách quảng cáo hay gặp, đôi khi là bước đầu của một kịch bản lừa.
Lời giới thiệu của người quen là loại đáng tin nhất, nhưng hỏi kỹ: người quen đã gọi việc gì, kết quả ra sao, chuyên gia có xưng đúng danh xưng không. Việc của người quen có thể khác hẳn việc của bạn. Một luật sư giỏi về thủ tục doanh nghiệp chưa chắc quen với tranh chấp thuê nhà; một bác sĩ khám rất tận tâm cho người lớn chưa chắc là người nên hỏi về trẻ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên gia năm sao có chắc giỏi hơn chuyên gia bốn sao không?
Không chắc. Điểm sao chủ yếu phản ánh trải nghiệm cuộc gọi như thái độ, đúng giờ, dễ hiểu. Sự khác biệt nhỏ giữa năm và bốn sao rưỡi thường không nói lên gì về chuyên môn. Bạn nên đọc lời nhận xét có chi tiết thay vì so con số.
Làm sao biết lời khen dưới hồ sơ là thật hay mua?
Không có cách chắc chắn, nhưng nhiều dấu hiệu gộp lại giúp bạn đoán: nhiều lời khen dồn trong vài ngày, câu chữ giống nhau, không nói việc gì, kể kết quả quá đẹp, không có lời chê nào dù lượt gọi nhiều. Gặp từ ba dấu hiệu thì thận trọng hơn.
Lời chê bác sĩ bắt đi khám trực tiếp có nên tin không?
Nên đọc lời chê đó như một điểm cộng. Bác sĩ dặn đến khám trực tiếp khi thấy cuộc gọi từ xa không đủ để đánh giá là đang làm đúng giới hạn nghề. Người chê có thể không vui vì mất phí, nhưng lời dặn đó bảo vệ người bệnh.
Hồ sơ không có nhận xét nào thì có nên gọi không?
Có thể, nếu bạn kiểm được họ tên và chứng chỉ hành nghề ở nguồn chính thức. Người mới lên nền tảng chưa có nhận xét là bình thường. Bạn hỏi thêm họ hành nghề ở đâu trước đó và chọn việc ít rủi ro cho cuộc gọi đầu.
Có nên ghi chi tiết việc của mình vào nhận xét công khai không?
Không nên ghi chi tiết nhận dạng được như tên người, số giấy tờ, địa chỉ, bệnh của người nhà. Chỉ cần nêu loại việc, chuyên gia giúp được gì, và điều bạn mong khác đi. Như vậy vẫn có ích cho người sau mà không lộ chuyện riêng.
Chuyên gia trả lời lời chê bằng cách kể chuyện của khách thì sao?
Đó là dấu hiệu đáng lo. Một người tiết lộ chuyện riêng của khách để cãi lại lời chê có thể cũng sẽ làm vậy với chuyện của bạn. Với việc nhạy cảm như pháp lý, sức khoẻ, tài chính, bạn nên cân nhắc chọn người khác.