Khi hai chuyên gia nói khác nhau, đừng vội chọn người nói nghe xuôi tai hơn. Việc đầu tiên là viết hai lời khuyên ra cạnh nhau, tìm xem chúng khác ở kết luận hay chỉ khác ở cách nói, rồi hỏi lại cả hai người cùng một câu: "Anh chị dựa vào thông tin nào mà nói vậy, và nếu có thêm thông tin gì thì ý kiến sẽ đổi?". Phần lớn khác biệt nằm ở thông tin đầu vào, không phải ở tay nghề.
Bài này đi qua năm nguồn gốc thường gặp của những lời khuyên trái nhau, bảng đặt hai ý kiến cạnh nhau, bộ câu hỏi lại cho từng người, và lúc nào thì không nên tiếp tục so sánh qua điện thoại nữa mà phải mời người đến xem tận nơi hay dùng một dịch vụ đầy đủ.
Trước hết: chúng có khác nhau thật không
Ví dụ giả định: chú Tư thấy vết nứt chạy chéo trên tường hành lang tầng một. Chú gọi một kỹ sư, nghe "chưa đủ thông tin để kết luận, chú theo dõi vết nứt hai tuần, chụp ảnh đánh dấu đầu vết". Con gái chú gọi một kỹ sư khác, nghe "loại vết nứt này nên có người đến khảo sát sớm". Cả nhà bối rối: người bảo chờ, người bảo làm ngay.
Đặt hai câu cạnh nhau thì thấy chúng không đối nghịch nhiều như tưởng. Cả hai đều không kết luận qua điện thoại; cả hai đều cần thêm thông tin. Chỗ khác thật sự chỉ là mức độ gấp. Đó là một câu hỏi hẹp hơn nhiều, và dễ hỏi lại hơn nhiều.
Nhiều trường hợp "hai luật sư nói khác nhau" cũng vậy: một người nói về rủi ro nếu ra toà, người kia nói về cách thương lượng để khỏi phải ra toà. Họ trả lời hai câu hỏi khác nhau. Trước khi lo, viết lại xem mỗi người đang trả lời câu hỏi nào.
Cũng đừng quên rằng hai cuộc gọi ngắn với hai người lạ gần như không bao giờ được kể giống hệt nhau. Lần đầu bạn còn bối rối, kể lộn xộn; lần sau đã quen, kể gọn hơn và vô tình nhấn vào chỗ khác. Chỉ riêng điều đó đã đủ làm hai câu trả lời lệch nhau mà không ai sai cả. Vì vậy, bước so sánh luôn bắt đầu từ những gì mỗi người được nghe và được xem, rồi mới tới những gì họ nói.
Năm nguồn gốc của lời khuyên trái nhau
Dò từng dòng với hai lời khuyên bạn đang có. Thường chỉ một hai dòng là đúng.
| Nguồn gốc | Dấu hiệu nhận ra | Hỏi lại câu gì |
|---|---|---|
| Thông tin đầu vào khác | Hai cuộc gọi do hai người khác nhau kể, hoặc một người được xem ảnh, người kia chỉ nghe tả | "Anh đã xem những ảnh, giấy tờ nào? Nếu em gửi thêm bản này thì ý kiến có khác không?" |
| Câu hỏi khác | Một người được hỏi "có sao không", người kia được hỏi "phải làm gì" | "Nếu câu hỏi của em là… thì anh trả lời thế nào?" |
| Mức thận trọng khác | Cùng thấy rủi ro, một người khuyên chờ thêm, người kia khuyên xử lý sớm | "Nếu chờ thêm thì điều gì xấu nhất có thể xảy ra, và dấu hiệu nào cho biết phải dừng chờ?" |
| Lĩnh vực khác nhau | Một kỹ sư kết cấu và một thợ chống thấm; một luật sư và một chuyên gia thuế | "Phần này có nằm trong lĩnh vực anh hay không, hay em nên hỏi người khác?" |
| Thời điểm khác | Hai cuộc gọi cách nhau vài tuần, giữa chừng có thêm giấy tờ, vết nứt dài ra, quy định thay đổi | "Từ lúc em gọi lần trước đã có thêm điều này. Lời khuyên còn giữ nguyên không?" |
Nếu dò hết năm dòng mà vẫn thấy hai người nhìn cùng thông tin, trả lời cùng câu hỏi, cùng lĩnh vực, mà kết luận ngược nhau, đó là lúc cần một ý kiến thứ ba có xem hồ sơ đầy đủ, hoặc khảo sát tận nơi.
Đặt hai lời khuyên cạnh nhau trên một trang giấy
Làm việc này trước khi hỏi lại ai, để câu hỏi của bạn sắc hơn.
- Kẻ một trang làm hai cột, mỗi cột một chuyên gia, ghi lĩnh vực và ngày gọi ở đầu cột.
- Dòng đầu: câu hỏi bạn đã hỏi người đó, nguyên văn nếu nhớ được.
- Dòng hai: những gì người đó được xem (ảnh, giấy tờ, video) và không được xem.
- Dòng ba: kết luận hoặc lời khuyên chính, gần nguyên văn.
- Dòng bốn: điều kiện kèm theo ("nếu…", "trừ khi…").
- Dòng năm: việc mỗi người bảo làm, và việc mỗi người bảo đừng làm.
- Tô màu những ô hai bên giống nhau. Phần còn lại không tô mới là chỗ cần hỏi.
Thường phần tô màu nhiều hơn bạn tưởng. Những việc cả hai cùng bảo làm, như chụp ảnh theo dõi, tìm giấy tờ cũ, không ký gì thêm, thì làm ngay, không cần chờ ai thắng ai.
Dòng hai hay lộ ra điều quan trọng nhất: một người chỉ nghe kể, người kia đã xem ảnh. Khi đó, đừng coi hai ý kiến nặng ngang nhau; hãy gửi cho người chưa xem đúng những gì người kia đã xem.
Mẫu câu hỏi lại, xếp theo thứ tự nên hỏi
Gửi cho từng chuyên gia bằng tin nhắn hoặc dùng mở đầu cuộc gọi ngắn tiếp theo. Không nhắc tên người kia, chỉ nói "em được nghe một ý kiến khác".
- "Em được nghe một ý kiến khác là nên khảo sát sớm. Anh có thấy lý do nào để làm sớm hơn mức anh khuyên không ạ?"
- "Anh dựa vào những ảnh nào để nói vậy? Em gửi thêm hai ảnh chụp sáng nay, anh xem lại giúp em."
- "Nếu em chờ thêm hai tuần như anh nói, dấu hiệu nào xuất hiện thì em phải dừng chờ và gọi người ngay?"
- "Trong lúc chờ, việc gì em tuyệt đối không nên làm?"
- "Nếu cần người đến xem tận nơi, em nên tìm người có chuyên môn gì và hỏi họ kiểm tra những gì?"
Câu đầu tiên nói rằng có ý kiến khác mà không đặt hai người vào thế đối đầu. Chuyên gia nghiêm túc sẽ giải thích lý do của mình chứ không chê người kia. Nếu ai đó chỉ nói "người kia sai" mà không giải thích, đó cũng là một thông tin về cách làm việc của họ.
Với việc nhà cửa: nếu trong lúc chờ mà vết nứt mở rộng nhanh, trần võng, tường nghiêng hay có tiếng răng rắc, thì không gọi tham vấn nữa. Đưa người ra khỏi khu vực, ngắt điện nếu làm được an toàn, gọi lực lượng cứu nạn.
Khi hai lời khuyên khác nhau là chuyện sức khoẻ của cha mẹ
Chị Hà đưa mẹ đi khám, bác sĩ ở cơ sở y tế dặn một cách; tối đó chị gọi video với một bác sĩ khác để hỏi thêm, nghe một hướng hơi khác. Tình huống này rất hay gặp, và cũng là chỗ không nên tự chọn. Bác sĩ đã khám trực tiếp, đã xem kết quả xét nghiệm gốc, thường có nhiều thông tin hơn người chỉ nghe kể qua cuộc gọi.
Cách làm là mang ý kiến thứ hai quay lại hỏi chính bác sĩ đang điều trị: "Thưa bác sĩ, nhà em có hỏi thêm một bác sĩ khác, bác sĩ ấy gợi ý xem thêm điều này. Bác sĩ thấy có cần không ạ?". Không tự đổi, tự ngừng hay tự thêm thuốc đang dùng chỉ vì nghe một cuộc gọi.
Và nếu trong lúc còn phân vân mà người bệnh có dấu hiệu khẩn cấp như đau ngực, khó thở, yếu hay liệt nửa người, nói khó đột ngột, co giật, lơ mơ, chảy máu không cầm, hay có ý nghĩ tự hại, thì gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Không đặt lịch gọi online, không chờ hỏi xong người thứ hai.
Những cái sai hay gặp khi đứng giữa hai ý kiến
Kể cho người thứ hai một phiên bản đã được sửa. Sau cuộc gọi đầu, bạn vô tình kể lại theo hướng chuyên gia đầu đã gợi ý, nhấn chỗ này, bỏ chỗ kia. Người thứ hai nhận thông tin đã lọc và trả lời theo đó. Gửi cho cả hai cùng một bản tóm tắt sự việc, cùng một bộ ảnh.
Chọn ý kiến rẻ hơn hoặc nhàn hơn. Lời khuyên "cứ để đó" luôn hấp dẫn hơn "phải làm ngay". Nhưng nhàn không phải lý do để chọn; lý do là căn cứ.
Kể lời người này cho người kia nghe theo kiểu thách thức. "Người kia bảo anh sai" chỉ làm cuộc nói chuyện thành tranh cãi. Hỏi về căn cứ, không hỏi về đúng sai.
Để quá lâu không quyết. Hai ý kiến khác nhau không phải lý do để đứng im mãi, nhất là khi có hạn. Đặt cho mình một ngày chốt: đến ngày đó, nếu chưa có thêm thông tin, làm theo hướng thận trọng hơn.
Chọn thế nào khi đã hỏi lại mà vẫn khác
Ưu tiên ý kiến của người đã xem nhiều hơn. Người đã xem hồ sơ gốc, đã đến tận nơi, đã đọc hợp đồng thật có cơ sở hơn người chỉ nghe kể qua điện thoại, bất kể ai nói nghe hợp ý hơn.
Với việc khó gỡ, chọn hướng thận trọng cho đến khi có thông tin mới. Không ký, không đục, không nộp, không chuyển tiền trong lúc hai ý kiến còn vênh. Hoãn một việc khó gỡ thường rẻ hơn làm sai rồi sửa.
Đừng chọn theo người nói chắc nịch hơn. Giọng chắc chắn không phải bằng chứng. Người nói "phải xem tận nơi mới dám kết luận" nhiều khi là người hiểu việc hơn.
Đừng gọi thêm năm người để đếm phiếu. Mỗi người lại nghe một phiên bản kể khác đi một chút. Thay vào đó, xin một ý kiến có xem hồ sơ đầy đủ hoặc khảo sát tận nơi, và đưa cho người đó cả hai lời khuyên trước.
Báo lại cho cả hai người quyết định của bạn. Không bắt buộc, nhưng là cách cư xử tốt, và để ngỏ đường hỏi lại sau này nếu cần.
Ghi lý do chọn vào hồ sơ. Một dòng là đủ: chọn hướng nào, vì sao, dựa trên ý kiến của ai, ngày nào. Vài tháng sau, nếu kết quả không như mong, bạn biết mình đã quyết dựa trên gì và hỏi lại đúng người.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói với chuyên gia rằng mình đã hỏi người khác không?
Nên nói, nhưng không cần nêu tên. Nói rằng bạn được nghe một ý kiến khác và tóm tắt ý đó, rồi hỏi họ nhìn thế nào. Chuyên gia cần biết điều này để giải thích lý do của mình, thay vì chỉ lặp lại kết luận.
Hai luật sư nói khác nhau có phải một người sai không?
Không nhất thiết. Thường họ được kể khác nhau, được hỏi khác nhau, hoặc một người nói về rủi ro khi tranh chấp, người kia nói về cách thương lượng. Viết lại xem mỗi người trả lời câu hỏi nào trước khi kết luận ai đúng.
Khi nào thì cần ý kiến của người thứ ba?
Khi đã đặt hai lời khuyên cạnh nhau, đã hỏi lại cả hai, và vẫn thấy họ nhìn cùng thông tin mà kết luận ngược nhau, nhất là với việc khó gỡ. Lúc đó nên xin một ý kiến có xem hồ sơ đầy đủ hoặc khảo sát tận nơi, thay vì thêm một cuộc gọi ngắn.
Trong lúc hai ý kiến còn khác nhau thì làm gì?
Làm những việc cả hai cùng khuyên, như tìm giấy tờ, chụp ảnh theo dõi, ghi lại diễn biến. Hoãn những việc khó đảo ngược như ký giấy, nộp hồ sơ, chuyển tiền, đục phá. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm đang xảy ra thì gọi lực lượng cứu nạn ngay.
Có nên chọn chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm hơn không?
Số năm kinh nghiệm là một dữ kiện, nhưng không phải lý do duy nhất. Quan trọng hơn là ai đã xem nhiều thông tin hơn, ai giải thích được lý do, và ai làm đúng lĩnh vực. Một người trẻ đã xem tận nơi thường có cơ sở hơn người lâu năm chỉ nghe kể.
Làm sao hỏi lại mà không làm chuyên gia phật lòng?
Nói thẳng nhưng nhẹ: bạn nghe được một ý kiến khác, muốn hiểu lý do của từng người để quyết định cho đúng. Hỏi về căn cứ và điều kiện, không hỏi ai giỏi hơn. Người làm nghề quen với việc được hỏi lại và thường trân trọng khách hỏi kỹ.