Trước khi gọi kỹ thuật viên hỗ trợ từ xa, hãy có sẵn bốn thứ: tên loại máy và hệ điều hành, ảnh chụp màn hình thông báo lỗi kèm thời điểm xuất hiện, danh sách những gì bạn đã thử, và với wifi thì một bảng ghi tốc độ hay hiện tượng ở từng phòng, từng giờ. Nếu cuộc gọi có thể dẫn tới việc cho người khác điều khiển máy từ xa, sao lưu dữ liệu quan trọng và đăng xuất các tài khoản ngân hàng trước khi bắt đầu.
Hỗ trợ từ xa giải quyết tốt lỗi cài đặt, phần mềm, máy in, mạng gia đình. Nó không thay được người cầm máy trong tay khi máy rơi vỡ, vào nước, có mùi khét hay ổ cứng kêu lạ, và nó trở thành rủi ro khi bạn không chắc người đầu dây bên kia là ai. Bài này đi từ ghi chép, cách mô tả wifi, quy tắc khi cho người khác vào máy, tới dấu hiệu của những cuộc gọi “hỗ trợ” giả.
Việc nào hợp hỗ trợ từ xa, việc nào mang máy đi
Dùng bảng này để chọn hình thức trước khi trả phí, không phải để tự chẩn đoán:
| Tình huống | Hỗ trợ từ xa thường làm được | Nên mang máy đi hoặc mời thợ đến |
|---|---|---|
| Không vào được mạng, wifi chập chờn | Kiểm tra cài đặt, hướng dẫn đổi vị trí thiết bị | Cần đi lại dây mạng, lắp thêm thiết bị phát |
| Máy in không nhận lệnh | Cài lại trình điều khiển, kiểm kết nối | Kẹt giấy sâu, hỏng phần cơ |
| Phần mềm báo lỗi, máy chậm | Xem thông báo lỗi, gỡ phần mềm lạ | Nghi hỏng phần cứng |
| Máy rơi, vào nước, có mùi khét | Gần như không | Ngắt điện, tháo sạc, mang đi sớm |
| Ổ cứng kêu lạ, mất dữ liệu quan trọng | Hướng dẫn ngừng dùng máy | Nơi có chuyên môn phục hồi dữ liệu |
| Nghi bị cài phần mềm theo dõi, bị chiếm tài khoản | Hướng dẫn bước đầu từ một máy khác | Người có chuyên môn bảo mật, kèm báo cơ quan chức năng nếu mất tiền |
Với máy vào nước hay có mùi khét, đừng cố bật lên để “thử xem còn chạy không” trước cuộc gọi. Đó là lúc ngắt điện và mang đi, không phải lúc chụp màn hình.
Danh sách cần có trong tay: tick trước khi gọi
Mỗi ý trả lời trước một câu kỹ thuật viên sẽ hỏi, nên chuẩn bị xong thì cuộc gọi ngắn đi rõ rệt:
- Loại máy, hãng, đời máy; hệ điều hành và phiên bản nếu biết, chụp màn hình phần thông tin máy.
- Lỗi xuất hiện lần đầu khi nào, sau việc gì: cập nhật, cài phần mềm, mất điện, mang máy đi chỗ khác.
- Ảnh chụp màn hình thông báo lỗi; nếu không chụp được thì chụp bằng điện thoại, đủ rõ để đọc.
- Những gì đã thử, theo thứ tự, và kết quả sau mỗi lần.
- Với mạng: nhà dùng dịch vụ của nhà mạng nào, modem đặt ở đâu, bao nhiêu thiết bị đang kết nối, có lắp thêm thiết bị phát sóng không.
- Thiết bị nào bị, thiết bị nào không: chỉ máy tính, hay cả điện thoại, tivi.
- Dữ liệu quan trọng trên máy đã được sao lưu sang nơi khác chưa.
Đừng chụp màn hình khi đang mở thư điện tử, sổ sách, ứng dụng ngân hàng hay tin nhắn riêng. Đóng hết rồi mới chụp thông báo lỗi.
Mô tả wifi yếu theo phòng và theo giờ
Câu “wifi nhà em yếu” gần như không giúp được ai. Kỹ thuật viên cần biết yếu ở đâu, lúc nào, với thiết bị nào. Cách đơn giản: cầm điện thoại đi từng phòng, mở một trang đo tốc độ quen dùng, ghi con số hoặc chỉ ghi hiện tượng như “xem video bị dừng”, “gọi video rè”. Làm ba lần trong ngày: sáng, trưa, tối khi cả nhà cùng dùng.
Ghi thêm modem đặt ở đâu so với phòng đó: cách mấy bức tường, có tủ kim loại, bể cá, gương lớn ở giữa không, khác tầng không. Chụp một ảnh chỗ đặt modem, thấy được xung quanh nó. Nhiều nhà để modem trong tủ âm tường hay dưới gầm cầu thang vì cho gọn, chi tiết đó người làm nghề cần biết ngay.
Kẻ một bảng bốn cột trong sổ: phòng, giờ, hiện tượng, thiết bị. Mười dòng là đủ cho kỹ thuật viên thấy quy luật. Khi gọi, đọc bảng đó trước, rồi để họ hỏi. Phần lớn cuộc gọi về wifi ngắn đi một nửa khi người hỏi có bảng như vậy.
Khi cho người khác điều khiển máy của bạn từ xa
Nhiều cuộc hỗ trợ cần cài một phần mềm để kỹ thuật viên điều khiển máy. Làm việc đó an toàn hơn nếu giữ những quy tắc sau:
- Chỉ cho phép khi chính bạn là người chủ động liên hệ, qua kênh bạn đã kiểm: số in trên phiếu bảo hành, trang chính thức của hãng, người quen giới thiệu mà bạn biết rõ.
- Trước khi kết nối: sao lưu dữ liệu quan trọng, đóng và đăng xuất ứng dụng ngân hàng, ví điện tử, thư điện tử công việc.
- Ngồi trước màn hình suốt thời gian người kia điều khiển, hỏi ngay khi thấy họ mở một thư mục hay trang nào không liên quan.
- Không đọc mật khẩu, mã xác thực gửi qua tin nhắn cho bất kỳ ai, kể cả người đang sửa máy. Nếu cần đăng nhập, tự gõ.
- Kết thúc: ngắt kết nối, gỡ hoặc tắt phần mềm điều khiển từ xa nếu không dùng nữa, đổi mật khẩu nếu đã lỡ để lộ.
- Ghi lại người hỗ trợ là ai, ngày giờ, đã làm gì trên máy.
Nếu kỹ thuật viên đề nghị vào tài khoản ngân hàng của bạn để “kiểm tra giao dịch lạ” hay “hoàn tiền phí dịch vụ”, dừng ngay cuộc gọi. Không có lý do kỹ thuật nào cần điều đó.
Dấu hiệu của cuộc gọi hỗ trợ kỹ thuật giả
Cửa sổ bật lên báo máy nhiễm virus, kèm số máy để gọi ngay. Đóng trình duyệt, không gọi số đó. Nếu không đóng được, tắt máy rồi bật lại, sau đó hỏi người có chuyên môn mà bạn tự tìm.
Người gọi tự xưng nhà mạng, hãng phần mềm, nói máy bạn đang phát tán mã độc. Các đơn vị này hầu như không chủ động gọi cho người dùng như vậy. Cúp máy, tự gọi lại qua kênh chính thức nếu muốn kiểm.
Thúc ép làm ngay, doạ khoá tài khoản, doạ mất dữ liệu. Người làm nghề thật hiếm khi ép bạn quyết trong vài phút.
Đòi thanh toán bằng thẻ cào, chuyển khoản vào tài khoản cá nhân, mua mã quà tặng. Đây là cách trả tiền mà kẻ gian thích vì khó đòi lại.
Đã lỡ cho vào máy hay chuyển tiền. Ngắt mạng, dùng một máy khác đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng, gọi ngân hàng qua số chính thức để khoá giao dịch, báo công an xã, phường nơi bạn ở và giữ lại mọi tin nhắn, lịch sử cuộc gọi.
Những thói quen làm cuộc gọi hỗ trợ kéo dài
Gọi từ chính chiếc máy đang hỏng. Máy đơ giữa chừng là cuộc gọi đứt. Gọi bằng điện thoại, để máy tính trước mặt, hai tay rảnh để làm theo.
Không nhớ mật khẩu của chính mình. Mật khẩu wifi, mật khẩu đăng nhập máy, tài khoản quản trị modem: tìm sẵn chỗ ghi, đừng đọc cho người hỗ trợ, nhưng phải tự gõ được khi cần. Không tìm ra thì nói ngay đầu cuộc gọi để họ tính cách khác.
Làm theo nhanh hơn lời hướng dẫn. Bấm trước, bấm thêm vì nghĩ mình đoán được bước sau, rồi không nhớ đã bấm gì. Làm từng bước, nói to bước vừa làm và màn hình hiện gì.
Nói “nó không chạy” mà không nói thấy gì. Mô tả đúng chữ hiện trên màn hình, màu đèn trên modem, tiếng quạt máy. Người hỗ trợ không nhìn thấy những thứ bạn thấy nếu bạn không đọc ra.
Gọi lúc cả nhà đang dùng mạng. Kiểm tra mạng lúc mọi người đang xem phim, chơi trò chơi trực tuyến cho kết quả khác hẳn lúc vắng. Nói rõ lúc gọi có bao nhiêu người đang dùng.
Ví dụ: cô Lan và máy tính của bố mẹ ở quê
Cô Lan ở thành phố, bố mẹ ở quê dùng một chiếc máy tính cũ để gọi video với các cháu. Một hôm máy hiện cửa sổ đỏ báo nhiễm virus kèm số gọi hỗ trợ, bố cô đã cầm điện thoại định gọi. May ông gọi cho con gái trước.
Cô Lan bảo bố tắt máy, rồi hẹn chiều hôm đó gọi video. Trong lúc chờ, cô liên hệ một kỹ thuật viên quen qua một người bạn, gửi trước ảnh màn hình bố chụp bằng điện thoại, đời máy và câu chuyện. Cuộc gọi ba bên mất hai mươi phút: kỹ thuật viên hướng dẫn qua video những bước không cần điều khiển máy, cô Lan ngồi xem cùng. Không ai đọc mật khẩu cho ai.
Sau đó cô dán lên cạnh màn hình một tờ giấy viết tay: “Thấy cửa sổ báo virus có số điện thoại thì tắt máy, gọi Lan”. Cách phòng hiệu quả nhất cho người lớn tuổi đôi khi là một tờ giấy và một người con để gọi.
Mẫu câu mở đầu và câu hỏi theo thứ tự
Đọc gần nguyên văn phần mở đầu để đồng hồ không chạy vào việc mô tả lại:
- “Chào anh/chị, máy em là máy xách tay khoảng bốn năm tuổi, em đã gửi ảnh thông tin máy. Từ sau lần cập nhật tuần trước, máy hay đơ khi mở trình duyệt, ảnh thông báo lỗi em gửi kèm. Em đã khởi động lại và gỡ một phần mềm mới cài, không đỡ. Dữ liệu quan trọng em đã sao lưu. Em muốn biết lỗi này xử lý từ xa được không, hay phải mang máy đi.”
- Với thông tin này, việc này xử lý từ xa được không, hay em nên mang máy đến nơi sửa?
- Nếu cần điều khiển máy từ xa, anh/chị dùng cách nào, em cần chuẩn bị gì trước?
- Trong lúc sửa, có dữ liệu hay phần mềm nào của em có thể bị xoá không?
- Sau khi sửa, em nên làm gì để lỗi không lặp lại, và dấu hiệu nào thì gọi lại?
Câu về dữ liệu nên hỏi trước khi người kia bắt tay vào làm, không phải sau. Câu trả lời “có thể phải cài lại máy” là lúc bạn kiểm tra lần cuối đã sao lưu đủ chưa.
Câu hỏi thường gặp
Có an toàn khi cho kỹ thuật viên điều khiển máy tính từ xa không?
An toàn hơn khi chính bạn chủ động liên hệ qua kênh đã kiểm, đã sao lưu dữ liệu, đăng xuất ứng dụng ngân hàng, ngồi theo dõi suốt thời gian sửa và tự gõ mọi mật khẩu. Ngắt kết nối, tắt phần mềm điều khiển từ xa khi xong việc.
Máy tính hiện cửa sổ báo virus kèm số điện thoại thì có nên gọi không?
Không nên. Đó là kiểu lừa đảo phổ biến. Đóng trình duyệt, nếu không đóng được thì tắt máy rồi bật lại. Muốn kiểm tra máy, tự tìm người có chuyên môn hoặc liên hệ hãng qua kênh chính thức, không dùng số hiện trên cửa sổ.
Wifi yếu thì cần chuẩn bị gì trước khi gọi kỹ thuật viên?
Ghi hiện tượng hoặc tốc độ đo được ở từng phòng vào sáng, trưa, tối, thiết bị nào bị, modem đặt ở đâu và cách bao nhiêu bức tường, có bao nhiêu thiết bị kết nối. Chụp ảnh chỗ đặt modem. Bảng đó giúp cuộc gọi ngắn hơn hẳn.
Kỹ thuật viên hỏi mã xác thực gửi về điện thoại thì có nên đọc không?
Không nên đọc mã xác thực cho bất kỳ ai, kể cả người đang sửa máy. Nếu cần đăng nhập để kiểm tra, bạn tự gõ trên máy của mình. Người làm nghề nghiêm túc không cần mã đó; ai đòi đọc ra thì nên dừng cuộc gọi.
Máy tính bị rơi nước có nên gọi hỗ trợ từ xa trước không?
Không. Ngắt sạc, tắt máy nếu còn bật, không cố bật lại để thử, và mang đến nơi sửa càng sớm càng tốt. Hỗ trợ từ xa không làm được gì với hư hỏng phần cứng, còn bật thử có thể làm hỏng thêm.
Đã lỡ cho người lạ vào máy và chuyển tiền thì làm gì trước?
Ngắt mạng máy đó, dùng một thiết bị khác đổi mật khẩu thư điện tử và tài khoản ngân hàng, gọi ngân hàng qua số chính thức để khoá giao dịch, rồi báo công an xã, phường nơi bạn ở. Giữ lại mọi tin nhắn, lịch sử cuộc gọi làm bằng chứng.