Khi thợ hay kỹ sư hướng dẫn qua video, bạn làm theo được những việc nhìn, đo, bật tắt công tắc bên ngoài, khoá van nước tổng, khởi động lại thiết bị, vệ sinh bộ phận mà sách hướng dẫn của hãng cho phép người dùng tự làm. Dừng lại và đề nghị người đến tận nơi khi việc chạm tới bên trong tủ điện, ổ cắm, đường gas, kết cấu tường sàn, thang máy, thiết bị có áp lực, hoặc phải trèo lên cao. Trước khi gọi, tự hỏi thêm: có gì đang nguy hiểm ngay lúc này không. Nếu có, đó là việc của lực lượng cứu hoả, cứu nạn, không phải của một cuộc gọi.
Ranh giới này giúp bạn không trả tiền cho một cuộc gọi mà kết cục chắc chắn là “phải xem tận nơi”, không mời thợ đến nhà cho một việc mười phút gọi video là xong, và không lỡ tay làm một việc nguy hiểm chỉ vì có người ở đầu bên kia bảo làm. Bài đưa ra ba câu tự hỏi, bảng phân loại, những việc làm theo được, những việc không tự làm, và câu hỏi chốt cuối cuộc gọi.
Ba câu tự hỏi trước khi đặt lịch
Có gì đang nguy hiểm ngay lúc này không? Lửa, khói, mùi gas, mùi khét, tia lửa điện, nước tràn gần ổ điện, vết nứt to ra trông thấy, trần võng, tiếng răng rắc, mái sắp bay. Có một trong những dấu hiệu này thì việc đầu tiên là đưa người ra chỗ an toàn và gọi lực lượng cứu hoả, cứu nạn. Mọi cuộc gọi tham vấn để sau.
Muốn biết nguyên nhân có phải mở, tháo, chạm vào bên trong không? Tủ điện, ổ cắm, bếp gas, bình nóng lạnh, máy bơm, thang máy gia đình, kết cấu tường, sàn. Câu trả lời “có” nghĩa là cuộc gọi chỉ dùng để mô tả và hẹn người đến, không dùng để tự làm theo hướng dẫn.
Điều cần biết có nhìn được bằng mắt qua camera không? Vị trí, hình dạng, tiến triển theo ngày, thứ tự xảy ra, mã lỗi trên màn hình, tiếng kêu khi máy chạy. Những thứ này video truyền được khá tốt nếu quay đúng cách.
Còn một câu phụ: ai sẽ phải ký, chịu trách nhiệm? Việc cần hồ sơ thiết kế, nghiệm thu, kiểm định hay giấy phép thì người làm phải có chứng chỉ hoặc năng lực phù hợp, và họ gần như luôn phải đến tận nơi. Một cuộc gọi trước đó vẫn có ích để hỏi cần chuẩn bị gì.
Bảng phân loại: gọi video, mời đến tận nơi hay gọi khẩn cấp
Các dòng dưới chỉ là ví dụ phổ biến để tập phân loại, không phải đánh giá cho nhà bạn. Người làm nghề có thể xếp khác khi nghe chi tiết:
| Tình huống | Gọi video được để | Thường cần người đến | Khẩn cấp khi |
|---|---|---|---|
| Vết nứt mảnh, có đã lâu | Xem vị trí, quyết định theo dõi hay mời xem | Khi kỹ sư thấy cần | Vết nứt to ra nhanh, có tiếng kêu |
| Trần, tường bị ố, thấm | Khoanh vùng, chọn đúng loại thợ | Dò nguồn, sửa | Trần phồng nước, nước gần đường điện |
| Aptomat hay nhảy | Mô tả, đánh giá mức gấp | Mọi việc mở tủ, kiểm tra dây | Khói, mùi khét, tia lửa, người bị giật |
| Đồ gia dụng kêu lạ, báo lỗi | Nghe tiếng, đọc mã lỗi, xem bảo hành | Mở máy, thay linh kiện | Máy bốc khói, rò gas ở bếp |
| Mái tôn bung một góc sau gió | Xem từ dưới đất, quyết định lịch thợ | Mọi việc trên mái | Tấm mái đang lật, sắp rơi xuống lối đi |
| Thang máy gia đình dừng giữa chừng | Mô tả cho đơn vị bảo trì | Đơn vị bảo trì, kiểm định | Có người kẹt bên trong |
| Bình nóng lạnh, máy nén khí rỉ nước, kêu | Mô tả, chụp từ xa | Thợ có chuyên môn | Phồng, rò hơi nóng, mùi khét |
Cột cuối cùng không phải danh sách đầy đủ. Nguyên tắc chung: thấy một tình huống đang xấu đi trước mắt, hoặc có người bị thương, thì không có cuộc gọi tham vấn nào nhanh hơn số cứu hoả, cứu nạn hay số cấp cứu.
Việc thường làm theo được khi có người hướng dẫn qua video
Nhìn, đo, chụp, quay. Đưa máy lại gần, đặt thước, rọi đèn, đếm số lần đèn nháy, đọc mã lỗi. Đây là phần lớn những gì người hướng dẫn cần ở bạn, và không có rủi ro gì.
Bật tắt từ bên ngoài. Tắt thiết bị bằng nút nguồn, rút phích khi phích và ổ không nóng, không cháy sém, khởi động lại modem hay máy giặt. Gạt aptomat của một nhánh khi tủ khô ráo, không mở nắp che bên trong.
Khoá van nước tổng hoặc van của một thiết bị. Khi nước đang rỉ, người hướng dẫn hay nhờ việc này đầu tiên. Biết trước van tổng nhà mình ở đâu là việc nên làm từ hôm nay, đừng đợi lúc nước đang tràn.
Vệ sinh phần sách hướng dẫn cho phép. Lưới lọc bụi điều hoà, bộ lọc cặn máy giặt, lưới chắn rác ống thoát sàn. Nếu sách hướng dẫn của hãng không nhắc tới việc đó, hỏi lại người hướng dẫn vì sao họ nghĩ bạn tự làm được.
Dọn chỗ cho người đến. Cất đồ quanh tủ điện, dọn lối lên sân thượng, chuẩn bị thang vững cho thợ dùng, nhốt chó mèo. Việc nhỏ nhưng làm buổi đến nhà ngắn hơn hẳn.
Một nguyên tắc chung. Việc nào bắt bạn mở vỏ, tháo nắp, cầm dụng cụ vào bên trong thiết bị hay kết cấu thì không còn thuộc danh sách này nữa, dù người hướng dẫn nói nhẹ nhàng đến đâu.
Chuẩn bị để một cuộc gọi phân loại chỉ mất mười phút
Cuộc gọi chỉ để quyết định gọi ai và có cần đến không thì nên ngắn. Muốn vậy, làm năm việc trước:
- Viết một câu mô tả: cái gì, ở đâu trong nhà, từ bao giờ, đang tệ đi hay đứng yên.
- Chụp ba ảnh: toàn cảnh chỗ có sự cố, cận cảnh có vật so kích thước, và ảnh khu vực xung quanh để thấy có gì gần đó như dây điện, ống nước, lối đi.
- Quay một video ngắn nếu có tiếng kêu, rung, nước chảy hay chuyển động.
- Ghi những gì đã làm: đã ngắt gì, khoá gì, ai đã đụng vào, có gọi ai trước chưa.
- Viết sẵn điều cần quyết định: “em cần biết nên gọi loại thợ nào và có cần đến hôm nay không”.
Năm việc này mất chừng mười lăm phút, và chúng biến một cuộc gọi lan man thành một cuộc gọi có kết luận. Gửi ảnh, video và câu mô tả trước giờ hẹn; nếu chuyên gia hay nền tảng tính phí xem trước, hỏi rõ cách tính trong bảng phí hiện hành trước khi gửi.
Việc không tự làm, kể cả khi có người hướng dẫn qua video
Nếu trong cuộc gọi ai đó bảo bạn làm một trong những việc dưới đây, hãy dừng lại và đề nghị họ cử người đến:
- Mở nắp tủ điện, tháo ổ cắm, công tắc, đấu nối dây, thay aptomat.
- Tháo, nối, thử rò đường ống gas, van, bình gas, bếp gas âm.
- Đục, khoan, cắt tường, cột, dầm, sàn để “xem bên trong” hay để sửa thử.
- Mở vỏ, can thiệp vào thang máy, cửa cuốn, cổng tự động có mô-tơ.
- Can thiệp vào bình nóng lạnh, nồi hơi, bình khí nén, máy nén, bình chữa cháy và các thiết bị có áp lực.
- Trèo lên mái, lên giàn giáo, ra ngoài lan can để quay cho rõ.
Những người làm nghề tốt thường tự nói ra danh sách này trước khi bạn hỏi. Nếu ai đó hối thúc bạn tự làm cho nhanh, cho đỡ tiền thợ, đó là lúc nên cảm ơn và kết thúc cuộc gọi.
Ví dụ: mái tôn bung sau cơn giông
Sau một trận giông, nhà chú Tư bị bung một góc mái tôn phía sau. Chú định trèo lên đóng lại cho xong, con gái chú cản lại và đặt một cuộc gọi video với một thợ mái ở gần. Trước khi gọi, hai bố con đứng dưới sân chụp góc mái từ ba phía, quay một đoạn video lúc có gió nhẹ cho thấy tấm tôn rung, và ghi lại phía dưới góc đó là lối đi ra bể nước.
Cuộc gọi kéo dài mười phút. Người thợ hỏi tấm tôn có đang lật thêm không, phía dưới có ai đi lại không, mái có dây điện chạy qua không. Họ dặn tạm không cho ai đi qua lối đó, hẹn đến sáng hôm sau, nói rõ họ sẽ mang thang và dây an toàn, và nhắc nếu gió mạnh lên khiến tấm tôn sắp bay thì gọi lực lượng cứu nạn.
Điều đáng giá của cuộc gọi không phải ở lời khuyên kỹ thuật nào, mà ở chỗ chú Tư không trèo lên mái, và người thợ đến nơi với đúng đồ nghề.
Câu hỏi chốt trong năm phút cuối
Dù cuộc gọi về chuyện gì, năm phút cuối nên có câu trả lời cho những câu sau, đọc theo thứ tự:
- Việc của nhà em có cần người đến tận nơi không? Nếu có, nên là ai và trong khoảng thời gian nào?
- Từ giờ tới lúc đó, nhà em nên tạm ngừng dùng gì, tránh khu vực nào?
- Dấu hiệu nào xuất hiện thì em không chờ nữa mà gọi cứu hoả, cứu nạn hoặc gọi người đến ngay?
- Người đến cần em chuẩn bị gì: giấy tờ, bản vẽ, dọn chỗ, mở cửa lên mái?
- Anh/chị có thể nhắn lại cho em vài dòng tóm tắt những điều vừa nói không?
Nếu chuyên gia nói “không cần đến” mà bạn vẫn lo, hỏi lại họ dựa vào điều gì để nói vậy và dấu hiệu nào thì nên gọi lại. Lo lắng có lý do thì nói ra; lo lắng không giải thích được thì một ý kiến thứ hai từ người có chuyên môn khác là cách hợp lý.
Khi sự cố đang diễn ra
Tất cả những gì nói ở trên dành cho lúc mọi thứ còn đứng yên. Khi có cháy, khói, mùi gas, điện giật, nước tràn vào nhà, kết cấu nứt to ra nhanh hay trần võng xuống, việc cần làm theo thứ tự là: đưa người ra khỏi chỗ nguy hiểm, ngắt điện hoặc khoá gas nếu làm được nhanh và không phải đi vào vùng nguy hiểm, rồi gọi lực lượng cứu hoả hoặc cứu nạn.
Nếu có người bị thương, bị bỏng, bị điện giật, ngạt khói, khó thở hay lơ mơ, gọi số cấp cứu trước mọi việc khác và không đặt lịch gọi online cho chuyện này. Báo cho UBND xã, phường nơi bạn ở khi sự cố có thể ảnh hưởng nhà bên cạnh hoặc lối đi chung.
Khi đã an toàn, lúc ấy mới đến lượt chụp ảnh, ghi lại diễn biến và gọi kỹ sư hay thợ. Ghi càng sớm càng chính xác, vì sau vài ngày người nhà sẽ nhớ mỗi người một kiểu.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết sự cố trong nhà có gọi video với thợ được không?
Hỏi xem điều cần biết có nhìn được bằng mắt qua camera không, và có phải mở, tháo bên trong mới biết nguyên nhân không. Nếu chỉ cần nhìn vị trí, hình dạng, tiến triển, video giúp được nhiều. Nếu phải mở vào trong, cuộc gọi chỉ để chuẩn bị cho người đến.
Thợ hướng dẫn qua video bảo mình tự mở tủ điện thì có nên làm không?
Không nên. Mở tủ điện, đấu nối dây, can thiệp đường gas hay thiết bị áp lực là việc cho người có chuyên môn, có đồ bảo hộ và dụng cụ. Đề nghị họ cử người đến; người làm nghề tốt sẽ hiểu và thường tự từ chối hướng dẫn những việc đó.
Thang máy gia đình dừng giữa hai tầng thì gọi ai?
Nếu có người kẹt bên trong, gọi lực lượng cứu nạn và đơn vị bảo trì thang ngay, không tự cạy cửa. Nếu không có ai bên trong, ngừng dùng, mô tả cho đơn vị bảo trì qua điện thoại và hẹn họ đến kiểm tra trước khi dùng lại.
Thợ bảo vệ sinh lưới lọc điều hoà qua video thì có nên tự làm không?
Những việc vệ sinh mà sách hướng dẫn của hãng dành cho người dùng thì thường làm theo được, nhớ tắt máy và rút điện trước. Nếu việc đó đòi tháo vỏ máy, chạm vào dàn lạnh, quạt hay phần điện bên trong, nhờ thợ đến làm.
Chuyên gia nói không cần đến tận nơi mà mình vẫn lo thì làm gì?
Hỏi lại họ dựa vào điều gì để kết luận vậy và dấu hiệu nào thì cần gọi lại. Ghi lại câu trả lời, tiếp tục theo dõi như họ dặn. Nếu nỗi lo vẫn còn, xin ý kiến của một người có chuyên môn khác, gửi kèm bản tóm tắt cuộc gọi đầu.
Sau bão, nhà có hư hỏng nhẹ thì nên gọi video hay chờ thợ đến?
Nếu không có gì đang nguy hiểm, một cuộc gọi video với ảnh chụp từ dưới đất giúp thợ biết mang đồ nghề gì và nên ưu tiên chỗ nào. Không trèo lên mái để chụp. Nếu có tấm lợp sắp rơi hay dây điện đứt, gọi lực lượng cứu nạn và báo điện lực.