Ảnh vùng da hay vết thương gửi bác sĩ cần trả lời được ba câu: ở đâu trên người, to cỡ nào, và thay đổi ra sao qua các ngày. Muốn vậy, chụp dưới ánh sáng ban ngày, không dùng bộ lọc, một ảnh toàn cảnh cho thấy vị trí, một ảnh vừa có vật so kích thước, một ảnh cận nét, và chụp lại cùng góc vào cùng giờ mỗi ngày. Ảnh vùng kín và ảnh trẻ em chỉ gửi qua kênh bác sĩ chỉ định, sau khi hỏi trước.
Ảnh đẹp không phải mục tiêu; ảnh dùng được mới là mục tiêu. Bài dưới đi qua từng bước chụp, cách theo dõi nhiều ngày, lúc nào quay video thay ảnh, cách giữ riêng tư, mẫu tin nhắn gửi kèm, và những trường hợp không nên ngồi chụp mà phải đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay.
Ảnh dùng được phải trả lời ba câu
Bác sĩ nhìn ảnh để hiểu điều mà nếu gặp trực tiếp sẽ thấy ngay: vết đó nằm ở đâu so với khớp, mặt, móng; to bằng đồng xu hay bằng bàn tay; bờ rõ hay mờ; màu thế nào so với vùng da xung quanh; hôm nay có khác hôm qua không. Một ảnh cận thật nét mà không biết nằm ở đâu, to bao nhiêu, thì vẫn thiếu.
Nhiều người gửi một ảnh duy nhất, chụp sát, dưới đèn vàng, có bật chế độ làm đẹp. Màu da bị đổi, vết đỏ thành cam, vết sẫm thành đen, bờ bị làm mịn. Bác sĩ phải hỏi lại, bạn phải chụp lại trong lúc đồng hồ chạy.
Vì vậy hãy nghĩ theo bộ ba: ảnh toàn cảnh, ảnh có vật so, ảnh cận. Ba ảnh này, cộng một dòng chú thích, thường đủ để bác sĩ hỏi đúng câu tiếp theo, hoặc nói rõ là cần gặp trực tiếp.
Ảnh chỉ là một phần. Bác sĩ còn cần biết vết đó xuất hiện từ khi nào, có ngứa, đau, nóng không, đã bôi gì, có sốt không. Ghi những điều đó vào tin nhắn kèm ảnh; đừng để bác sĩ phải đoán từ ảnh những điều bạn biết sẵn.
Các bước chụp
Chuẩn bị hai phút trước khi bấm máy, làm theo thứ tự:
- Chọn chỗ có ánh sáng tự nhiên ban ngày, gần cửa sổ, không để nắng gắt chiếu thẳng gây loá. Tắt đèn vàng trong phòng.
- Tắt đèn flash, tắt chế độ làm đẹp, không dùng bộ lọc màu. Lau ống kính điện thoại.
- Ảnh toàn cảnh: chụp từ khoảng cách đủ thấy cả chi hoặc vùng cơ thể, để bác sĩ biết vết nằm ở đâu, ví dụ cả cẳng tay từ khuỷu tới cổ tay.
- Ảnh có vật so: đặt cạnh vết một vật mọi người đều biết kích thước như đồng xu hay thước kẻ, không đè lên vết. Chụp vuông góc với mặt da.
- Ảnh cận: đưa máy lại gần đến khi vết chiếm phần lớn khung hình mà vẫn nét. Chạm màn hình để lấy nét đúng vào vết.
- Nếu vết ở chỗ khó tự chụp như lưng, gáy, nhờ người khác chụp. Không vặn người hay dùng gương, ảnh qua gương bị ngược và mờ.
- Xem lại trên điện thoại: nét không, màu có giống mắt nhìn không. Không đạt thì chụp lại ngay.
Không bôi thuốc, phấn hay kem ngay trước khi chụp; nếu đã bôi thì ghi rõ. Không nặn, gãi, bóc vảy hay tháo băng vết mổ chỉ để chụp cho rõ khi chưa được bác sĩ dặn.
Nếu vết thương đang băng theo chỉ dẫn của cơ sở y tế, hỏi bác sĩ trước có cần tháo ra chụp không; chụp miếng băng từ ngoài cũng đã cho bác sĩ một phần thông tin.
Chụp theo dõi nhiều ngày và khi nào quay video
Cùng góc, cùng giờ, cùng chỗ. Nếu bác sĩ dặn theo dõi, chụp mỗi ngày vào cùng một giờ, đứng cùng một chỗ trong nhà, cùng vật so kích thước. Chỉ khi điều kiện giống nhau, sự khác nhau giữa các ảnh mới là thay đổi thật của vết.
Đặt ngày trong tên ảnh hoặc tin nhắn. Ví dụ "ngày 1 sáng", "ngày 3 sáng". Đừng dựa vào giờ gửi tin, vì có khi bạn gửi gộp nhiều ảnh một lần.
Xếp các ảnh cạnh nhau trước khi gửi. Gửi theo thứ tự thời gian, ảnh cũ trước, ảnh mới sau. Bác sĩ lướt một lượt là thấy xu hướng.
Quay video khi điều cần xem là chuyển động. Cử động khớp, dáng đi, cách thở, vùng sưng thay đổi khi ấn nhẹ theo dặn của bác sĩ: những thứ này video cho thấy rõ hơn ảnh. Quay ngắn, cầm máy chắc, đủ sáng, nói to trong video người bệnh đang làm gì.
Ảnh trong cuộc gọi khác ảnh gửi trước. Trong cuộc gọi video, camera trước của điện thoại thường kém hơn camera sau, và hình bị nén. Ảnh gửi trước, chụp bằng camera sau, thường rõ hơn. Gọi video để bác sĩ hỏi và hướng dẫn xoay góc, còn ảnh gửi trước để bác sĩ nhìn kỹ.
Ảnh nhạy cảm: danh sách kiểm trước khi gửi
Ảnh vùng kín, ngực, ảnh trẻ em, ảnh có khuôn mặt đều là thông tin rất riêng tư. Tick đủ các dòng dưới trước khi bấm gửi:
- Đã hỏi bác sĩ có thật sự cần ảnh này không, hay mô tả bằng lời là đủ.
- Gửi qua khung nhắn tin của nền tảng đặt lịch hoặc kênh bác sĩ chỉ định, không qua tài khoản mạng xã hội cá nhân của người tự xưng là bác sĩ.
- Cắt khung chỉ còn vùng cần xem; không để lộ khuôn mặt, hình xăm, nốt ruồi đặc trưng, đồ đạc trong nhà nếu không cần.
- Với trẻ em: cha mẹ hoặc người giám hộ chụp và gửi, không nhờ người ngoài; chụp ở phòng kín.
- Đã hỏi bác sĩ hoặc nền tảng ảnh được lưu ở đâu, bao lâu, ai xem được.
- Sau cuộc gọi, xoá ảnh khỏi thư viện chung của điện thoại hoặc chuyển vào thư mục riêng có khoá, nhất là khi điện thoại tự đồng bộ lên dịch vụ lưu trữ.
- Không gửi ảnh này vào nhóm chat gia đình để "hỏi ý kiến cả nhà".
Người lạ nhắn tin tự giới thiệu là bác sĩ, đòi gửi ảnh vùng kín để "khám miễn phí", là dấu hiệu phải dừng. Bác sĩ thật làm việc qua kênh có tổ chức, có tên cơ sở y tế, có ghi nhận hồ sơ.
Cái sai hay gặp khi gửi ảnh cho bác sĩ
Gửi ảnh chụp lúc đêm dưới đèn ngủ. Màu vết và màu da đều sai. Nếu không gấp, chờ trời sáng chụp lại; nếu gấp tới mức không chờ được tới sáng, có khi đó là việc phải đi khám chứ không phải gửi ảnh.
Chỉ gửi ảnh cận. Bác sĩ không biết vết nằm ở đâu, to cỡ nào. Luôn kèm ảnh toàn cảnh và ảnh có vật so.
Gửi ảnh từ nhóm chat đã bị nén. Ảnh chuyển qua nhiều lần mất nét. Gửi ảnh gốc từ thư viện của điện thoại đã chụp.
Gửi hai mươi ảnh gần giống nhau. Chọn ba bốn ảnh rõ nhất. Ảnh nhiều làm bác sĩ mất thời gian lọc, mà thời gian đó có khi đang tính phí.
Gửi ảnh mà không nói gì. Không ghi ngày xuất hiện, có ngứa đau không, đã bôi gì. Bác sĩ phải hỏi lại từng câu, và cuộc gọi mất phút đầu cho việc lẽ ra đã viết sẵn.
Ghép ảnh, vẽ khoanh, chèn chữ lên ảnh. Muốn chỉ chỗ thì gửi thêm một ảnh có khoanh, nhưng giữ bản gốc không chỉnh sửa. Nét vẽ có thể che đúng phần bác sĩ cần nhìn.
Mẫu tin nhắn gửi kèm ảnh
Tin nhắn ngắn, đủ ý, giúp bác sĩ nhìn ảnh đúng cách. Viết theo mẫu dưới, thay chi tiết của bạn:
"Chào bác sĩ, em là Lan, ba mươi lăm tuổi. Em gửi trước bốn ảnh cho cuộc gọi lúc tám giờ tối nay. Ảnh 1: toàn cảnh cẳng tay trái. Ảnh 2: vết đỏ cạnh đồng xu để so kích thước. Ảnh 3: chụp cận. Ảnh 4: cùng chỗ đó, chụp sáng hôm kia để bác sĩ so. Vết xuất hiện từ bốn ngày trước, hơi ngứa, không đau, không sốt. Em chưa bôi gì, đang không dùng thuốc nào. Em muốn hỏi có cần đi khám trực tiếp không và trong lúc chờ thì theo dõi gì ạ."
Đọc lại một lần trước khi gửi. Nếu ảnh có lỗi (mờ, ngược sáng), nói luôn trong tin nhắn và hứa chụp lại, thay vì để bác sĩ phải hỏi.
Với vết thương sau mổ hay vết thương đang được cơ sở y tế chăm, thêm một dòng: ngày mổ hoặc ngày bị thương, lần thay băng gần nhất, đã có ai dặn theo dõi gì. Thông tin này giúp bác sĩ biết vết đang ở giai đoạn nào trong quá trình lành.
Không chụp mà đi ngay: lúc nào
Chảy máu không cầm được. Ấn chặt vết thương bằng khăn sạch và gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Không dừng lại để chụp ảnh gửi ai.
Vết thương sâu, rộng, bị vật bẩn đâm, bị động vật cắn. Những vết này cần được xử lý tại cơ sở y tế, không đặt lịch gọi online để hỏi có cần đi không.
Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, vùng kín, bỏng do điện hoặc hoá chất. Đưa đi cơ sở y tế. Bỏng do điện thì trước hết ngắt nguồn điện nếu làm được an toàn, không chạm tay trần vào người đang bị điện giật.
Da sưng, nóng, đỏ lan nhanh kèm sốt, lơ mơ, mệt nhiều. Đây không phải lúc gửi ảnh. Đến cơ sở y tế gần nhất.
Mẩn ngứa kèm khó thở, sưng môi, mặt, lưỡi. Gọi số cấp cứu ngay. Đừng ngồi chụp ảnh mẩn đỏ trong khi người bệnh đang khó thở.
Bác sĩ trong cuộc gọi dặn đến khám. Ảnh đã giúp bác sĩ nhận ra việc này cần khám tận nơi. Đi khám, mang theo ảnh các ngày để bác sĩ ở đó xem.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh vết thương gửi bác sĩ có nên bật đèn flash không?
Không nên. Flash làm loá, đổi màu da và làm mất chi tiết bờ vết. Chụp dưới ánh sáng tự nhiên ban ngày, gần cửa sổ, tắt chế độ làm đẹp và bộ lọc màu.
Cần gửi bao nhiêu ảnh cho một vết trên da?
Thường ba ảnh là đủ: một ảnh toàn cảnh cho thấy vị trí, một ảnh có vật so kích thước như đồng xu, và một ảnh cận nét. Nếu đang theo dõi, gửi thêm ảnh các ngày trước chụp cùng góc.
Ảnh vùng kín có nên gửi cho bác sĩ qua tin nhắn không?
Chỉ gửi khi bác sĩ thật sự cần, qua kênh của nền tảng đặt lịch hoặc kênh bác sĩ chỉ định. Cắt khung chỉ còn vùng cần xem, không để lộ mặt, và hỏi ảnh được lưu ở đâu, bao lâu.
Có nên tháo băng vết mổ để chụp cho bác sĩ xem không?
Không tự tháo khi chưa được dặn. Hỏi bác sĩ trước; nhiều khi ảnh miếng băng từ bên ngoài cùng mô tả của bạn đã đủ, hoặc bác sĩ sẽ hướng dẫn cách làm an toàn.
Khi nào quay video thay vì chụp ảnh?
Khi điều cần xem là chuyển động hoặc thay đổi theo thao tác: cử động khớp, dáng đi, cách thở. Quay ngắn, cầm máy chắc, đủ sáng, và nói rõ trong video người bệnh đang làm gì.
Vết thương chảy máu nhiều thì có nên chụp gửi bác sĩ online hỏi trước không?
Không. Ấn chặt vết thương bằng khăn sạch và gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Chụp ảnh gửi đi lúc này chỉ làm chậm việc cầm máu.