Khi kế toán của công ty nhỏ nghỉ đột ngột giữa kỳ, việc đầu tiên không phải là gọi chuyên gia ngay, mà là lập danh sách những gì người cũ đang giữ (sổ sách, tệp, quyền vào các tài khoản, thiết bị ký, việc đang dở) và hỏi cơ quan thuế quản lý xem kỳ tới công ty có việc gì phải làm, có văn bản nào chưa xử lý. Có hai thứ đó, cuộc gọi đầu với chuyên gia thuế mới đi thẳng vào việc: cái gì gấp, cái gì làm lại, ai làm.
Chủ công ty nhỏ thường không biết kế toán của mình đang làm tới đâu, và đó không phải lỗi; bạn thuê người để không phải biết. Nhưng khi người đó đi, bạn phải là người nắm bức tranh trong vài ngày. Bài này giúp bạn gom bức tranh ấy lên một trang và hỏi đúng câu trong hai mươi phút đầu.
Ba ngày đầu: việc làm trước khi gọi ai
Không cần biết kế toán để làm những việc này. Tick từng mục; mục nào không làm được thì ghi lý do.
- Xin kế toán cũ bàn giao: sổ sách, tệp trên máy, chứng từ giấy, danh sách việc đang dở. Nếu không gặp được, nhắn tin xin, lưu lại tin nhắn.
- Kiểm quyền vào tài khoản thuế điện tử của công ty, phần mềm kế toán, hoá đơn điện tử: ai đang giữ mật khẩu, mã xác thực gửi về số của ai, thư thông báo gửi về đâu.
- Đổi mật khẩu và đưa thông tin nhận thông báo về người trong công ty, theo cách hệ thống cho phép.
- Xác định thiết bị hay phương tiện ký điện tử đang ở đâu, ai giữ.
- Đọc hết các thông báo của cơ quan thuế trong tài khoản trong vài tháng gần nhất, chụp lại những cái bạn không hiểu.
- Gọi cơ quan thuế quản lý hỏi: kỳ tới công ty có những việc gì phải làm, có hồ sơ nào đang chờ hay văn bản nào chưa phản hồi.
Mục đổi mật khẩu không phải vì nghi ngờ người cũ, mà vì từ hôm nay người đó không còn chịu trách nhiệm. Tài khoản mà công ty không tự vào được thì mọi việc tiếp theo đều phải chờ.
Câu hỏi với cơ quan thuế là câu quan trọng nhất của ba ngày đầu. Nó cho bạn biết hạn nào đang tới gần, và đó là thứ quyết định bạn cần chuyên gia gấp tới đâu.
Bảng bàn giao tạm một trang
Điền bảng này sau ba ngày đầu, gửi cho chuyên gia khi đặt lịch. Nó cho người mới biết họ đang bước vào tình trạng nào.
| Hạng mục | Đang ở đâu | Ai giữ quyền | Việc gần nhất mình biết | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sổ sách các kỳ đã qua | Tệp trên máy kế toán cũ | Đã xin, chờ gửi | Không rõ kỳ gần nhất đã khoá chưa | Cần hỏi |
| Tài khoản thuế điện tử | Đã lấy lại quyền | Giám đốc | Kỳ tới có tờ khai phải nộp | Theo lời cơ quan thuế |
| Hoá đơn điện tử | Phần mềm dịch vụ | Kế toán cũ, chưa đổi | Đang xuất hằng ngày | Cần đổi người giữ quyền |
| Chứng từ giấy | Tủ hồ sơ văn phòng | Văn phòng | Có tháng chưa xếp | Chưa đếm |
| Thông báo của cơ quan thuế | Trong tài khoản | Giám đốc | Có một văn bản chưa hiểu | Đã chụp |
Cột "việc gần nhất mình biết" là cột chuyên gia đọc trước. Viết đúng điều bạn biết, kể cả "không rõ". Một bảng thành thật nhiều chữ "không rõ" có ích hơn một bảng điền cho đầy.
Mẫu tóm tắt gửi chuyên gia khi đặt lịch
Gửi kèm bảng bàn giao. Năm dòng là đủ; giữ ngắn để chuyên gia đọc trong một phút.
- Chào anh/chị, em là Thảo, giám đốc một công ty in ấn nhỏ, khoảng mười người. Kế toán của công ty vừa nghỉ đột ngột giữa kỳ.
- Em đã lấy lại quyền tài khoản thuế điện tử và đã hỏi cơ quan thuế quản lý: kỳ tới công ty có tờ khai phải nộp, có một văn bản em gửi ảnh kèm.
- Sổ sách đang trên máy kế toán cũ, đã xin bàn giao nhưng chưa nhận đủ. Em không rõ kỳ gần nhất đã làm xong chưa.
- Em cần anh/chị giúp em biết: việc nào phải làm trước hạn kỳ tới, cần những gì để làm, và em nên giao việc thế nào cho người mới.
- Em gửi kèm bảng bàn giao tạm, đã che số tài khoản và thông tin nhân viên.
Câu thứ tư nói rõ bạn cần gì từ cuộc gọi: không phải nhờ chuyên gia làm sổ ngay, mà là vạch thứ tự việc. Nếu sau đó bạn muốn thuê họ làm tiếp, hai bên bàn riêng.
Câu hỏi cho cuộc gọi đầu, xếp theo ưu tiên
Bốn câu đầu là việc có hạn, phải có trả lời hôm nay. Hai câu sau để định hướng.
- 1. Với tình trạng trong bảng, việc gì công ty em phải làm trước hạn kỳ tới, tối thiểu là gì?
- 2. Để làm việc đó, anh/chị cần những tài liệu nào, em lấy ở đâu nếu kế toán cũ chưa gửi?
- 3. Văn bản của cơ quan thuế em gửi kèm yêu cầu gì, em nên hỏi lại cơ quan thuế câu gì?
- 4. Quyền xuất hoá đơn điện tử đang ở tên kế toán cũ, em cần làm gì ngay để việc xuất hoá đơn không dừng?
- 5. Em nên tìm kế toán mới làm toàn thời gian hay thuê dịch vụ trong lúc chờ, anh/chị thấy với công ty cỡ em thì cân nhắc gì?
- 6. Khi người mới vào, em nên yêu cầu họ kiểm lại những kỳ nào trước?
Câu năm chuyên gia có thể trả lời theo hướng có lợi cho dịch vụ của họ; đó là bình thường. Nghe lý do họ đưa ra, ghi lại, và tự cân nhắc sau. Đừng quyết thuê ai ngay trong cuộc gọi đầu.
Phút đầu cuộc gọi: nói tình trạng, không kể chuyện người cũ
Chủ công ty vừa mất kế toán thường còn bực, và dễ dành mấy phút đầu kể người cũ nghỉ thế nào, bàn giao ra sao. Chuyên gia nghe xong vẫn chưa biết phải giúp gì. Gác chuyện đó lại ngoài cuộc gọi.
Mẫu mở đầu: "Công ty em in ấn, khoảng mười người, kế toán nghỉ từ tuần trước. Em đã lấy lại tài khoản thuế, đã hỏi cơ quan thuế về kỳ tới, đã gửi anh chị bảng bàn giao. Hôm nay em cần biết việc gì phải làm trước hạn và cần tài liệu gì." Rồi để chuyên gia hỏi lại theo bảng.
Nếu chuyên gia hỏi một điều bạn không biết, như kỳ trước đã khoá sổ chưa, phần mềm đang dùng loại nào, trả lời "em không rõ, em sẽ hỏi người trong công ty hoặc người cũ" và ghi vào danh sách việc. Không đoán; một câu đoán sai ở đây có thể khiến chuyên gia xếp sai thứ tự việc.
Ví dụ: chị Thảo và tuần đầu không có kế toán
Chị Thảo mở một công ty in ấn nhỏ. Người kế toán làm với chị nhiều năm nghỉ đột ngột vì việc gia đình. Chị biết công ty có tờ khai định kỳ, có xuất hoá đơn hằng ngày, nhưng không biết gì hơn.
Ngày đầu, chị nhắn xin bàn giao; người cũ hứa gửi tệp nhưng chưa gửi. Ngày thứ hai, chị phát hiện quyền xuất hoá đơn điện tử vẫn ở tên người cũ và mã xác thực gửi về số của chị ấy; chị nhờ người cũ phối hợp đổi, đồng thời gọi cơ quan thuế quản lý hỏi những việc sắp tới. Ngày thứ ba, chị kẻ bảng bàn giao tạm, nhiều ô ghi "không rõ".
Cuộc gọi với chuyên gia thuế diễn ra ngày thứ tư. Chuyên gia đọc bảng trước, hỏi lại vài ô "không rõ", rồi xếp ba việc theo thứ tự: chuẩn bị đủ tài liệu cho tờ khai kỳ tới, trả lời văn bản của cơ quan thuế với những giấy tờ cụ thể, và kiểm lại kỳ gần nhất khi nhận được tệp của người cũ. Chuyên gia cũng nói rõ phần nào họ có thể nhận làm, phần nào chị nên để kế toán mới làm.
Chị kết thúc cuộc gọi với một danh sách việc có hạn, biết mình cần ai làm gì. Chị chưa quyết thuê ai, nhưng không còn hoảng.
Sau cuộc gọi: giao việc cho người tiếp theo
Dù người tiếp theo là kế toán mới, dịch vụ thuê ngoài hay chính chuyên gia vừa gọi, hãy giao việc bằng một tờ giấy: bảng bàn giao tạm, danh sách việc có hạn từ cuộc gọi, ghi chép những gì cơ quan thuế đã trả lời. Người mới đọc tờ đó trong mười phút là nắm được nhiều hơn một buổi nghe kể.
Ghi rõ trong thoả thuận với người mới: ai giữ quyền tài khoản nào, ai đọc thông báo của cơ quan thuế, mỗi kỳ gửi bản đã nộp cho giám đốc trong bao lâu. Đây chính là chỗ đã hở khi người cũ nghỉ; vá nó ngay từ đầu.
Cuối cùng, giữ một bản sao sổ sách và tài liệu ở nơi công ty kiểm soát, không chỉ trên máy của người làm kế toán. Lần sau có ai nghỉ, bạn không phải bắt đầu lại từ ba ngày hoảng loạn.
Những cái sai hay gặp
Gọi chuyên gia khi chưa lấy lại quyền tài khoản. Chuyên gia nói đủ điều, nhưng không ai vào được tài khoản để xem hay làm gì. Lấy lại quyền trước, rồi gọi.
Đưa ngay mật khẩu cho chuyên gia mới gặp. Trong hoảng loạn, chủ công ty dễ giao luôn mọi quyền cho người đầu tiên nhận việc. Cuộc gọi đầu chỉ để định hướng; trao quyền khi đã thoả thuận rõ.
Đổ lỗi cho kế toán cũ trong cuộc gọi. Mất phút và không giúp gì. Chuyên gia cần biết tình trạng, không cần biết ai có lỗi.
Bỏ qua văn bản của cơ quan thuế vì đang rối. Văn bản có hạn thì hạn không chờ. Đọc, hỏi cơ quan thuế, đưa vào câu hỏi số một nếu cần.
Không đọc lại những gì mình ký trong lúc gấp. Tờ khai nộp gấp kỳ này vẫn do công ty chịu trách nhiệm. Xin người làm giải thích các dòng lớn trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán nghỉ đột ngột thì việc gì phải làm đầu tiên?
Lấy lại quyền vào tài khoản thuế điện tử và các hệ thống liên quan, xin bàn giao sổ sách, và hỏi cơ quan thuế quản lý xem kỳ tới công ty có việc gì phải làm. Ba việc đó cho bạn biết mức độ gấp trước khi gọi chuyên gia.
Một cuộc gọi chuyên gia có đủ để nộp tờ khai kỳ này không?
Một cuộc gọi đủ để biết việc gì phải làm, cần tài liệu gì và ai làm. Việc lập và nộp tờ khai cần người làm thật với sổ sách đầy đủ, có thể là chính chuyên gia đó nếu hai bên thoả thuận dịch vụ, hoặc kế toán mới.
Kế toán cũ không chịu bàn giao thì sao?
Nhắn lại bằng văn bản, ghi rõ những gì cần nhận và thời hạn mong muốn, lưu toàn bộ tin nhắn. Trong lúc chờ, hỏi chuyên gia những gì có thể dựng lại từ chứng từ, sao kê công ty đang giữ. Nếu cần biện pháp khác, đó là câu hỏi cho luật sư.
Có nên giao hết cho chuyên gia đầu tiên mình gọi không?
Không nên quyết trong cuộc gọi đầu. Ghi lại phạm vi họ nhận được, cách tính phí, tư cách hành nghề họ nói, tra lại ở nguồn chính thức nếu cần, rồi mới thoả thuận bằng văn bản và trao quyền theo cách rõ ràng.
Chủ công ty không hiểu kế toán có nên tham gia cuộc gọi không?
Nên, vì người chịu trách nhiệm và ký là bạn. Bạn không cần hiểu kỹ thuật; bạn cần nghe việc gì gấp, ai làm, hạn nào. Có thể mời thêm người trong công ty từng làm việc gần kế toán cũ để trả lời các câu chi tiết.