ThamVan.comTham Vấn
Hỏi bác sĩ từ xa: cách hỏi và giới hạn

Hỏi bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý từ xa: chuẩn bị gì, lúc nào không chờ lịch

Chuẩn bị gọi từ xa với bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý: chọn đúng người, chỗ riêng tư, ghi giấc ngủ và tâm trạng, câu hỏi về bảo mật, và lúc phải gọi cấp cứu ngay.

A Vietnamese young woman sits alone on a balcony at dusk with headphones on and a blank notebook on her lap, seen from behind, potted plants, soft violet sky

Nếu bạn hoặc người thân có ý nghĩ tự làm hại mình, đã lên kế hoạch, hoặc đang rất kích động, mất kiểm soát, thì không đặt lịch gọi: ở bên người đó, gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Còn khi tình trạng không khẩn cấp, để cuộc gọi từ xa với bác sĩ tâm thần hay chuyên gia tâm lý có ích, cần ba thứ: chọn đúng loại người cho việc mình cần, một chỗ thật riêng tư, và vài trang ghi về giấc ngủ, tâm trạng, những điều muốn nói, viết trước giờ gọi.

Nói về mình với một người lạ qua màn hình không dễ, nhất là lần đầu. Chuẩn bị không làm việc đó hết khó, nhưng giúp bạn không mất nửa cuộc gọi để bắt đầu. Bài dưới không thay một buổi gặp chuyên môn, không đánh giá tình trạng của ai. Bài chỉ giúp bạn chọn người, chuẩn bị chỗ, chuẩn bị điều muốn nói, hỏi về bảo mật, và biết khi nào gọi từ xa không phải là cách đúng.

Trước hết: khi nào không chờ lịch hẹn

Ý nghĩ tự hại hoặc làm hại người khác. Có ý nghĩ muốn chết, đã nghĩ tới cách làm, đã chuẩn bị, hoặc người thân nói những điều như vậy: ở bên cạnh, cất xa những vật có thể gây hại, gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Không chờ tới giờ hẹn, không chờ chuyên gia trả lời tin nhắn.

Mất kiểm soát, kích động, nói hay làm những điều rất khác thường. Nghe thấy, nhìn thấy những điều người khác không thấy, không ngủ nhiều ngày liền kèm hành vi khác hẳn ngày thường, đe doạ người khác: đây là tình huống cần hỗ trợ trực tiếp ngay.

Dùng quá nhiều thuốc, rượu hay chất kích thích có chủ đích. Gọi số cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc hoặc những gì đã dùng.

Đang trong cuộc gọi mà tình trạng xấu đi. Chuyên gia có thể hướng dẫn liên hệ cấp cứu. Làm theo, và đừng tắt máy một mình nếu chuyên gia đề nghị giữ liên lạc tới khi có người đến.

Người nhà không chắc có phải khẩn cấp không. Chọn an toàn: đưa đến cơ sở y tế. Đưa đi rồi được cho về vẫn tốt hơn để người thân một mình qua đêm.

Chọn đúng người cho việc mình cần

Hai nghề này hay bị gọi lẫn. Bảng dưới là phân biệt chung để chọn người cho cuộc gọi; phạm vi hành nghề cụ thể do quy định chuyên môn hiện hành, tra ở cơ quan quản lý y tế hoặc hỏi thẳng chuyên gia.

Bạn cần gìThường hợp vớiGhi chú
Được đánh giá, khám, có thể cần dùng thuốcBác sĩ chuyên khoa tâm thầnLà bác sĩ, có thể kê đơn; có thể yêu cầu khám trực tiếp
Đang dùng thuốc theo đơn, muốn hỏi lại về thuốcBác sĩ đã kê đơn đóKhông tự đổi, ngưng thuốc theo lời người khác
Nói chuyện, tìm cách đối phó với căng thẳng, mất mát, quan hệChuyên gia tâm lý, nhà trị liệu tâm lýKhông kê đơn; thường làm việc qua nhiều buổi
Chưa biết mình cần aiBác sĩ đa khoa hoặc buổi đầu với bác sĩ tâm thầnHỏi thẳng: "Việc của em nên gặp ai?"
Con nhỏ, tuổi mới lớnNgười có chuyên môn về trẻ em, tuổi mới lớnCha mẹ hỏi trước cách làm việc với trẻ và với cha mẹ

Ở trang hồ sơ, xem người đó ghi chức danh gì, được đào tạo ở đâu, có chứng chỉ hành nghề hay không; dòng nào kiểm được ở nguồn chính thức, dòng nào chỉ là tự khai. Danh xưng "chuyên gia" hay "nhà tư vấn" đứng một mình chưa nói lên điều gì.

Chỗ ngồi riêng tư: danh sách kiểm

Chuyện riêng chỉ nói được khi biết chắc không ai nghe. Tick trước giờ gọi:

  • Phòng đóng cửa được; người trong nhà biết bạn đang có cuộc gọi riêng trong khoảng thời gian đó.
  • Tai nghe, để giọng chuyên gia không phát ra loa.
  • Nếu nhà không có chỗ riêng: trong xe đỗ ở chỗ yên tĩnh, một góc công viên vắng, hoặc hỏi chuyên gia có thể dời giờ.
  • Điện thoại, máy tính dùng riêng, không dùng máy chung của gia đình hay máy công ty.
  • Tắt thông báo trên màn hình để tin nhắn không hiện lên giữa chừng.
  • Khăn giấy, ly nước; ngồi chỗ thoải mái.
  • Có kế hoạch làm gì trong nửa giờ sau cuộc gọi: đi bộ, uống nước, không lao ngay vào việc.

Nếu bạn sống chung với người khiến mình không an toàn, nói với chuyên gia ngay khi có thể, và thống nhất một câu ám hiệu để kết thúc cuộc gọi nếu người đó bước vào.

Ghi trước giờ gọi: giấc ngủ, tâm trạng, điều muốn nói

Lúc ngồi trước màn hình, nhiều người quên hết những gì định nói, hoặc nói những chuyện dễ nói và tránh chuyện chính. Vài trang ghi trước giúp bạn không phải nhớ.

Ghi trong một hai tuần nếu có thể, mỗi ngày vài dòng: mấy giờ ngủ, mấy giờ dậy, dậy giữa đêm mấy lần; tâm trạng chấm theo thang tự đặt; ăn uống thế nào; có chuyện gì làm mình khó chịu hay dễ chịu. Không cần viết hay, chỉ cần đều.

Rồi viết ba điều muốn nói, theo thứ tự quan trọng. Điều khó nói nhất có thể viết ra giấy để đọc, hoặc gửi bằng tin nhắn trước giờ gọi qua kênh chuyên gia chỉ định, nếu nói thành lời khó quá.

Mẫu ghi chú đầu buổi: "Em ba mươi hai tuổi, đi làm văn phòng. Khoảng hai tháng nay em ngủ kém, dậy lúc ba bốn giờ sáng rồi không ngủ lại được, em có ghi lại theo ngày. Em hay khóc vô cớ, không muốn gặp ai. Em chưa từng gặp bác sĩ hay chuyên gia nào về chuyện này, đang không dùng thuốc gì. Em muốn hỏi việc của em nên gặp ai, và nếu tiếp tục thì làm việc thế nào."

Ghi thêm danh sách thuốc đang dùng, kể cả thuốc ngủ tự mua, rượu, cà phê, và những gì bạn đã thử. Bác sĩ, chuyên gia cần biết những điều này dù bạn thấy chúng không liên quan.

Nếu từng gặp bác sĩ hay chuyên gia khác trước đây, ghi lại đã gặp khi nào, làm việc bao lâu, điều gì thấy có ích, điều gì không, vì sao ngưng. Người mới không cần đọc hồ sơ cũ mới bắt đầu được, nhưng nghe bạn kể những điều này giúp họ không lặp lại cách đã không hợp với bạn.

Câu hỏi về cách làm việc và bảo mật

Những câu dưới đây hỏi ở buổi đầu là bình thường, chuyên gia đàng hoàng sẽ trả lời rõ:

  • "Những gì em nói trong cuộc gọi được giữ kín thế nào, và có trường hợp nào anh chị phải báo cho người khác không?"
  • "Cuộc gọi có được ghi âm, ghi hình không? Ghi chú của anh chị lưu ở đâu, ai xem được?"
  • "Giữa các buổi, nếu em thấy tệ đi thì liên hệ anh chị thế nào, và lúc nào em phải gọi cấp cứu thay vì nhắn anh chị?"
  • "Theo anh chị, việc của em hợp gọi từ xa hay cần gặp trực tiếp?"
  • "Thường thì cần bao nhiêu buổi, mỗi buổi bao lâu, và phí tính thế nào?"
  • "Nếu cần dùng thuốc, anh chị có kê được không, hay em cần gặp ai khác?"

Câu thứ ba là câu cần có câu trả lời rõ nhất. Ghi lại và lưu ở chỗ dễ thấy.

Không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực tài khoản, hay chuyển tiền ngoài kênh của nền tảng cho bất kỳ ai tự xưng là chuyên gia. Người làm nghề đàng hoàng không cần những thứ đó để giúp bạn.

Sau cuộc gọi đầu tiên

Cuộc gọi đầu thường để làm quen, nghe chuyên gia hỏi, và để chính bạn cảm nhận có nói chuyện được với người này không. Đừng mong mọi thứ sáng ra sau mười lăm hay ba mươi phút. Ghi lại trong vòng một giờ: chuyên gia nói gì, đề nghị gì tiếp theo, có dặn đi khám hay gặp ai không.

Tự hỏi vài câu: mình có thấy được lắng nghe không, có thấy bị phán xét không, chuyên gia có nói rõ cách làm việc và giới hạn của họ không. Không hợp thì đổi người là chuyện bình thường; nói lịch sự là đủ, không cần giải thích nhiều.

Nếu bác sĩ kê đơn, hỏi rõ cách dùng, bao lâu, dấu hiệu nào cần báo lại, và đừng tự ngưng khi chưa hỏi. Nếu chuyên gia khuyên gặp bác sĩ tâm thần hay khám trực tiếp, sắp xếp sớm, mang theo ghi chép của mình.

Giữ ghi chú ở chỗ riêng, có khoá. Nếu đã gửi tài liệu, ảnh qua nền tảng, hỏi cách xoá khi không còn dùng. Và nếu giữa các buổi có lúc thấy tệ đi nhiều, có ý nghĩ tự hại, đừng chờ buổi sau: gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.

Người nhà muốn đặt lịch cho người thân

Hỏi ý người thân trước. Đặt lịch rồi ép người khác ngồi vào cuộc gọi thường không có ích. Nói nhẹ nhàng vì sao mình lo, và hỏi người thân có muốn thử không.

Để người thân nói riêng với chuyên gia. Người nhà nên nói vài phút đầu về điều mình quan sát, rồi ra ngoài. Phần lớn chuyện quan trọng chỉ được nói khi không có người nhà nghe.

Hỏi chuyên gia người nhà nên làm gì. Có thể đặt một cuộc riêng cho người nhà để hỏi cách hỗ trợ, cách nói chuyện, dấu hiệu nào cần đưa đi ngay.

Với tuổi mới lớn. Hỏi chuyên gia trước cách họ làm việc với con và với cha mẹ, điều gì sẽ được chia sẻ với cha mẹ, điều gì không. Nói rõ với con điều đó.

Người thân nói tới chuyện tự hại. Không chờ lịch. Ở bên cạnh, gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.

Câu hỏi thường gặp

Gọi video với chuyên gia tâm lý có hiệu quả như gặp trực tiếp không?

Với nhiều việc không khẩn cấp, gọi từ xa có thể dùng được nếu có chỗ riêng tư và kết nối ổn. Hỏi thẳng chuyên gia việc của bạn có hợp gọi từ xa không. Khi có nguy hiểm, cần hỗ trợ trực tiếp ngay.

Bác sĩ tâm thần và chuyên gia tâm lý khác nhau thế nào?

Bác sĩ tâm thần là bác sĩ, có thể khám, chẩn đoán và kê đơn. Chuyên gia tâm lý làm việc bằng trò chuyện, trị liệu và không kê đơn. Phạm vi cụ thể theo quy định hiện hành; chưa biết gặp ai thì hỏi thẳng ở buổi đầu.

Nhà không có chỗ riêng thì gọi ở đâu?

Có thể ngồi trong xe đỗ ở chỗ yên tĩnh, một góc vắng ngoài trời, hoặc dời giờ sang lúc nhà vắng người. Luôn dùng tai nghe và máy riêng. Nếu sống cùng người khiến mình không an toàn, nói với chuyên gia sớm.

Có nên hỏi chuyên gia về chuyện bảo mật ngay buổi đầu không?

Nên. Hỏi những gì được giữ kín, khi nào chuyên gia phải báo người khác, có ghi âm không, ghi chú lưu ở đâu. Chuyên gia đàng hoàng sẽ trả lời rõ ràng và không thấy phiền.

Người thân nói muốn chết thì có nên đặt lịch gọi chuyên gia không?

Không chờ lịch. Ở bên người thân, cất xa những vật có thể gây hại, gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Việc tìm chuyên gia lâu dài để sau khi người thân đã an toàn.

Có cần ghi chép gì trước cuộc gọi đầu tiên không?

Nên ghi giấc ngủ, tâm trạng, ăn uống trong một hai tuần nếu được, ba điều muốn nói theo thứ tự quan trọng, danh sách thuốc và những gì đã thử. Điều khó nói có thể viết ra để đọc hoặc gửi trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138