Trước khi gọi chuyên gia thuế về việc cho thuê nhà, hãy gom đủ ba thứ: hợp đồng thuê của từng căn (kể cả phụ lục gia hạn), sổ ghi tiền thuê đã nhận theo tháng, và mọi văn bản cơ quan thuế từng gửi cho bạn. Rồi viết ra ba đến năm câu hỏi về cách làm và giấy tờ: phải làm gì, ở đâu, cần giữ chứng từ gì, rủi ro nếu thiếu.
Phần lớn thời gian của một cuộc gọi về cho thuê nhà không nằm ở câu hỏi của bạn, mà ở những câu chuyên gia hỏi lại về hợp đồng: ai thuê, thuê từ bao giờ, trả tiền theo kỳ nào, ai lo khoản gì. Biết trước họ sẽ hỏi gì và có sẵn câu trả lời trên giấy, cuộc gọi hai mươi phút đủ để ra được danh sách việc cần làm.
Danh sách cần có trong tay trước cuộc gọi
Đánh dấu từng mục khi đã có. Mục nào không có thì ghi "không có" chứ đừng bỏ trống, vì việc thiếu giấy tờ cũng là thông tin chuyên gia cần biết.
- Hợp đồng thuê của từng căn, kể cả hợp đồng viết tay và các lần gia hạn, sửa giá bằng tin nhắn.
- Sổ hoặc bảng ghi tiền thuê nhận được theo tháng, ghi rõ nhận tiền mặt hay chuyển khoản.
- Ghi chú riêng về tiền cọc: nhận bao nhiêu, khi nào, đã trả lại chưa.
- Ghi chú ai trả các khoản đi kèm: điện, nước, phí dịch vụ, sửa chữa lớn.
- Giấy tờ nhà, chỉ cần bản chụp phần cho biết ai đứng tên, đã che các số định danh không cần thiết.
- Mọi thông báo, giấy mời của cơ quan thuế liên quan đến tài sản cho thuê, xếp theo ngày.
- Ghi chú những kỳ trước bạn đã khai, nộp gì, ở đâu, nếu có; hoặc ghi "chưa từng khai".
- Thông tin bên thuê là cá nhân hay doanh nghiệp, không cần tên hay số định danh của họ.
Danh sách này không bắt buộc phải gửi hết cho chuyên gia trước. Với một cuộc gọi định hướng, thường chỉ cần gửi bảng thu tiền theo tháng và ảnh thông báo của cơ quan thuế nếu có. Hợp đồng để trước mặt, khi chuyên gia hỏi dòng nào thì đọc dòng đó.
Những dòng trong hợp đồng chuyên gia sẽ hỏi lại
Bảng dưới không giải thích mỗi dòng ảnh hưởng thế nào đến nghĩa vụ thuế, vì đó là phần chuyên gia trả lời cho trường hợp của bạn. Bảng chỉ giúp bạn tìm sẵn câu trả lời để khỏi lục hợp đồng giữa cuộc gọi.
| Dòng trong hợp đồng | Chuyên gia thường hỏi | Bạn chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| Các bên | Bên thuê là cá nhân, hộ kinh doanh hay doanh nghiệp? | Ghi loại bên thuê, che tên và số định danh |
| Thời hạn | Thuê từ ngày nào đến ngày nào, đã gia hạn mấy lần? | Dòng thời gian các lần ký, gia hạn |
| Giá và kỳ trả | Trả hằng tháng hay trả trước nhiều tháng một lần? | Bảng ghi ngày nhận tiền thực tế |
| Tiền cọc | Cọc bao nhiêu, có điều khoản trừ cọc không? | Ghi chú riêng về cọc, tách khỏi tiền thuê |
| Chi phí đi kèm | Ai trả điện, nước, sửa chữa? | Ghi đúng như thực tế, kể cả khi khác hợp đồng |
| Điều khoản về thuế | Hợp đồng có ghi bên nào lo việc khai, nộp không? | Đánh dấu dòng đó, đọc nguyên văn khi được hỏi |
Nếu thực tế khác hợp đồng (ví dụ hợp đồng ghi bên thuê trả điện nhưng thật ra bạn trả rồi thu lại), nói thật với chuyên gia. Lời khuyên dựa trên hợp đồng mà thực tế lại khác thì không dùng được.
Mẫu câu hỏi xếp theo ưu tiên
Đây là danh sách mẫu của cô Lan, cho thuê hai căn nhà nhỏ. Câu có hạn đứng trước, câu để hiểu thêm đứng sau.
- 1. Với hai căn em đang cho thuê như trong bảng, kỳ này em có việc gì bắt buộc phải làm không, và làm ở đâu?
- 2. Căn thứ hai bên thuê là công ty, hợp đồng ghi họ lo phần thuế. Em cần giữ giấy tờ gì để chứng minh phần đó đã được làm?
- 3. Các kỳ trước em chưa khai gì cho căn thứ nhất. Em nên hỏi cơ quan thuế quản lý câu gì, và nên chuẩn bị giấy tờ gì trước khi đến?
- 4. Tiền cọc em nên ghi chép tách riêng thế nào cho rõ?
- 5. Từ tháng sau, em nên giữ sổ thu tiền theo mẫu nào để cuối năm không phải lục lại?
- 6. Phần nào trong việc của em anh/chị thấy cần xem kỹ hợp đồng hoặc sổ mới trả lời được?
Để ý câu ba: khi có kỳ trước chưa làm, đừng hỏi chuyên gia "có bị gì không" để rồi nghe một câu đoán. Hỏi "nên hỏi cơ quan thuế câu gì và chuẩn bị gì" thì bạn có một việc cụ thể, và việc đó đưa bạn đến nơi có câu trả lời chính thức.
Phút đầu và năm phút cuối của cuộc gọi
Phút đầu, đọc một câu tóm đã viết sẵn: "Em cho thuê hai căn, một căn cho gia đình thuê từ mấy năm trước, một căn cho công ty thuê từ đầu năm nay. Em đã gửi bảng tiền thuê theo tháng. Em cần biết em phải làm gì cho từng căn và cần giữ giấy tờ gì." Câu đó nói đủ số căn, loại bên thuê, mốc thời gian và điều bạn muốn, trong chưa đầy một phút.
Sau đó để chuyên gia dẫn. Họ sẽ đi theo thứ tự của họ, có khi khác thứ tự trong danh sách của bạn; cứ để vậy, chỉ cần đánh dấu câu nào đã được trả lời. Khi họ hỏi một dòng trong hợp đồng, đọc nguyên văn dòng đó thay vì diễn giải lại, vì một chữ khác đi có khi làm câu trả lời khác đi.
Còn khoảng năm phút thì dừng câu mới, đọc lại những gì đã ghi: "Em nhắc lại để anh chị xem em hiểu đúng chưa: căn thứ nhất em mang hồ sơ đến cơ quan thuế quản lý hỏi cách làm cho các kỳ đã qua; căn thứ hai em xin phía công ty giấy tờ chứng minh phần họ đã làm; từ tháng sau em ghi sổ thu tiền theo mẫu anh chị gợi ý." Chuyên gia sửa chỗ nào thì sửa ngay trên giấy. Cuối cùng hỏi: nếu cần anh chị xem hợp đồng kỹ hơn, em gửi gì và hai bên thoả thuận thế nào.
Nhà đứng tên người khác, nhiều người cùng sở hữu
Nhiều trường hợp cho thuê không gọn một người: nhà đứng tên cha mẹ, con cái thu tiền; hai anh em cùng đứng tên, một người lo cho thuê; vợ chồng mỗi người đứng tên một căn. Đây là chỗ cuộc gọi dễ rối nhất, vì người gọi thường chỉ biết phần mình làm.
Trước khi gọi, vẽ một sơ đồ ba ô: ai đứng tên, ai ký hợp đồng thuê, ai nhận tiền. Nếu ba ô là ba người khác nhau, ghi rõ. Chuyên gia sẽ cần đúng sơ đồ này để biết nên hỏi ai, và để nói giấy tờ nào cần có (ví dụ một văn bản uỷ quyền) thay vì đoán.
Câu hỏi nên đặt ở đây là: "Với việc nhà đứng tên mẹ em nhưng em ký hợp đồng và nhận tiền, ai trong nhà em phải làm những việc gì, và cần giấy tờ gì giữa mẹ con em?" Đừng hỏi "có cách nào để không ai phải khai không". Nếu người đứng tên không có mặt trong cuộc gọi, hãy nói rõ với chuyên gia, và hỏi họ có cần nói chuyện trực tiếp với người đó không.
Ví dụ: cô Lan và căn nhà thứ hai
Cô Lan cho một gia đình thuê căn nhà cũ từ vài năm trước, hợp đồng viết tay, tiền nhận mỗi tháng bằng tiền mặt. Năm nay cô cho một công ty thuê thêm căn mới làm văn phòng; phía công ty bảo họ "lo hết phần thuế", cô chỉ cần ký. Cô không chắc như vậy là đủ, và không biết căn cũ thì sao.
Con trai cô giúp kẻ bảng tiền thuê theo tháng cho từng căn, chụp hai hợp đồng, che tên và số định danh của bên thuê, đánh dấu dòng nói về thuế trong hợp đồng với công ty. Cô gửi bảng và tin nhắn tóm tắt cho chuyên gia trước một ngày.
Trong cuộc gọi, chuyên gia hỏi lại: hợp đồng với công ty ghi cụ thể là họ làm việc gì, cô đã nhận được giấy tờ gì từ họ chưa; căn cũ thì từ khi nào bắt đầu cho thuê, có thay đổi giá không. Cô đọc đúng dòng trong hợp đồng, trả lời ngắn. Chuyên gia không nói cô "đúng" hay "sai", mà chỉ ra hai việc: xin phía công ty những giấy tờ chứng minh phần họ đã làm, và mang hồ sơ căn cũ đến cơ quan thuế quản lý để hỏi cách làm cho các kỳ đã qua, kèm danh sách giấy tờ nên mang theo.
Cô ghi lại hai việc ấy, cùng câu hỏi chính xác để đọc với cán bộ thuế. Cuộc gọi không giải quyết xong mọi chuyện, nhưng cô biết bước tiếp theo là gì và không còn phải đoán.
Những cái sai hay gặp
Chỉ mang hợp đồng, không mang sổ thu tiền. Hợp đồng nói điều đã thoả thuận, sổ thu tiền nói điều đã xảy ra. Chuyên gia cần cả hai, và khi hai thứ lệch nhau thì chỗ lệch thường là chỗ cần hỏi nhất.
Tin hoàn toàn câu "bên thuê lo hết". Có thể đúng, có thể chỉ đúng một phần. Câu cần hỏi là: em cần giữ giấy tờ gì để chứng minh phần đó đã được làm.
Giấu những kỳ chưa khai. Chuyên gia không phải cơ quan thuế; nói thật với họ là cách để biết nên làm gì tiếp. Giấu đi thì lời khuyên nhận được dành cho một người không có kỳ nào bị bỏ sót.
Gửi nguyên giấy tờ nhà và căn cước của bên thuê. Với một cuộc gọi định hướng, chuyên gia không cần những thứ đó. Che số định danh, tên người thứ ba, chỉ để lại phần cần cho câu hỏi.
Đòi chuyên gia nói con số phải nộp. Qua điện thoại, chưa xem đủ giấy tờ, con số nào cũng là đoán. Hỏi cách làm, giấy tờ và nơi xác nhận, rồi tra hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế.
Câu hỏi thường gặp
Cho người quen thuê, không làm hợp đồng thì có nên gọi chuyên gia không?
Nên chuẩn bị kỹ hơn chứ không phải bỏ qua. Viết lại các thoả thuận đã có bằng lời hoặc tin nhắn, ghi sổ tiền đã nhận, rồi hỏi chuyên gia nên lập giấy tờ gì từ nay và cần hỏi cơ quan thuế quản lý điều gì.
Có cần gửi giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà cho chuyên gia không?
Thường là không cần cho một cuộc gọi định hướng. Nếu chuyên gia cần biết ai đứng tên, bạn chỉ cần nói hoặc gửi bản chụp phần đó đã che các số định danh. Bản đầy đủ chỉ đưa khi đã thoả thuận làm dịch vụ cụ thể.
Bên thuê là công ty nói đã lo thuế thì mình còn phải hỏi gì?
Hỏi chuyên gia bạn nên xin phía công ty những giấy tờ gì để giữ, và đọc điều khoản về thuế trong hợp đồng cho chuyên gia nghe nguyên văn. Phần xác nhận cuối cùng nên làm với cơ quan thuế quản lý.
Nhà đứng tên cha mẹ mà con gọi hỏi thay có được không?
Được, nhưng nói rõ ngay từ đầu bạn là ai và đang hỏi thay ai. Vẽ sẵn ai đứng tên, ai ký, ai nhận tiền. Chuyên gia có thể khuyên người đứng tên cùng nghe một đoạn hoặc chuẩn bị giấy uỷ quyền nếu việc cần làm tiếp đòi hỏi.
Sau cuộc gọi có cần ghi chép lại không?
Rất nên, trong vòng một giờ. Ghi những việc phải làm, giấy tờ cần xin, câu cần hỏi lại cơ quan thuế và ngày gọi. Việc cho thuê kéo dài nhiều năm, ghi chép hôm nay giúp những lần hỏi sau ngắn hơn nhiều.