Nếu trong năm bạn đổi chỗ làm hoặc nhận lương từ hai nơi, trước khi gọi chuyên gia thuế hãy dựng một dòng thời gian việc làm: từ tháng nào đến tháng nào làm ở đâu, loại hợp đồng gì, nơi đó đã đưa cho bạn giấy tờ gì. Rồi xin đủ giấy tờ ở nơi cũ trước, vì đó là việc tốn thời gian nhất và chuyên gia không làm thay bạn được.
Có dòng thời gian và giấy tờ trong tay, cuộc gọi chỉ còn một việc: để chuyên gia nghe hoàn cảnh của bạn và nói bạn nên làm theo cách nào, cần thêm gì, hỏi lại cơ quan thuế câu gì. Bài này không nói trường hợp của bạn phải làm gì theo quy định, vì điều đó tuỳ hoàn cảnh và hướng dẫn hiện hành; nó giúp bạn mang đúng thứ vào cuộc gọi.
Dòng thời gian việc làm trong năm
Kẻ bảng này trên một trang. Mỗi dòng là một khoảng thời gian bạn nhận thu nhập từ một nơi. Có khoảng chồng lên nhau (vừa làm chính vừa làm thêm) thì ghi cả hai dòng.
| Khoảng thời gian | Nơi trả tiền | Loại hợp đồng | Giấy tờ đã có | Còn thiếu |
|---|---|---|---|---|
| Đầu năm đến giữa năm | Công ty cũ | Hợp đồng lao động | Hợp đồng, phiếu lương vài tháng | Chứng từ khấu trừ, phiếu lương các tháng còn lại |
| Giữa năm đến nay | Công ty mới | Hợp đồng lao động | Hợp đồng, phiếu lương | Chưa biết công ty mới cần gì từ mình |
| Các tháng cuối tuần | Một vài khách lẻ | Thoả thuận bằng tin nhắn | Tin nhắn, sao kê | Không có giấy tờ khấu trừ |
| Một tháng nghỉ giữa hai việc | Không có | Không có | Không cần | Ghi lại để chuyên gia biết |
Dòng tháng nghỉ nghe thừa nhưng có ích: chuyên gia sẽ hỏi "giữa hai việc có khoảng trống không", và bạn trả lời ngay. Cột "còn thiếu" là danh sách việc của bạn trước cuộc gọi.
Nếu đã từng đăng ký người phụ thuộc hay có thông tin gì đã khai với nơi làm cũ, ghi thêm một dòng ghi chú dưới bảng. Không cần ghi số định danh của người thân.
Xin giấy tờ ở nơi làm cũ trước khi gọi
Giấy tờ từ công ty cũ là thứ hay thiếu nhất và mất thời gian nhất. Phòng nhân sự hay kế toán cũ có thể bận, người phụ trách đã nghỉ, hoặc họ chờ tới một thời điểm nhất định mới cấp. Nếu đợi tới lúc chuyên gia bảo "anh cần có giấy này" mới đi xin, bạn sẽ phải gọi lại lần hai.
Hãy nhắn sớm, lịch sự, ghi rõ bạn là ai, làm ở bộ phận nào, từ khi nào đến khi nào, và bạn cần những gì. Nếu không chắc tên chính xác của loại giấy tờ, cứ mô tả: "giấy xác nhận thu nhập và phần thuế công ty đã khấu trừ của em trong thời gian làm việc". Người làm nhân sự hay kế toán sẽ hiểu.
Nếu công ty cũ trả lời rằng chưa cấp được hoặc cần bạn làm một bước nào đó, ghi lại nguyên văn và đưa vào danh sách câu hỏi cho chuyên gia. Câu "công ty cũ nói thế này, em nên làm gì tiếp" là câu đáng hỏi.
Nhân tiện, hỏi luôn phòng nhân sự công ty mới xem họ cần bạn đưa giấy tờ gì của nơi cũ, và đưa lúc nào. Câu trả lời đó cũng nên có trên bàn trước khi bạn gọi chuyên gia, để cuộc gọi không phải dừng lại chờ.
Mẫu tin nhắn xin giấy tờ ở công ty cũ
Gửi cho phòng nhân sự hoặc kế toán công ty cũ, qua kênh bạn vẫn dùng khi còn làm. Chỉnh tên và thời gian theo bạn.
- Chào chị, em là Minh, trước làm ở bộ phận bán hàng từ đầu năm đến giữa năm nay, đã nghỉ việc theo đúng thủ tục.
- Em đang chuẩn bị giấy tờ thuế thu nhập cá nhân của năm nay. Nhờ chị cho em xin giấy xác nhận thu nhập và phần thuế công ty đã khấu trừ trong thời gian em làm, cùng phiếu lương các tháng nếu tiện.
- Nếu công ty có quy trình hay thời điểm cấp riêng, chị cho em biết để em chuẩn bị, hoặc em cần làm đơn gì thì chị gửi em mẫu.
- Em cảm ơn chị, chị gửi qua thư điện tử này giúp em là được ạ.
Câu thứ ba quan trọng: nó cho người nhận biết bạn sẵn sàng làm theo quy trình của họ, nên ít khi bị bỏ qua. Lưu tin nhắn và câu trả lời; nếu mãi không nhận được, đó cũng là thông tin chuyên gia cần biết.
Mẫu câu hỏi cho chuyên gia, xếp theo ưu tiên
Danh sách của anh Minh sau khi đã có dòng thời gian và giấy tờ. Ba câu đầu là câu có hạn, hai câu sau để hiểu thêm.
- 1. Với dòng thời gian em gửi, hai nơi trả lương và một phần làm thêm, trường hợp của em nên làm theo cách nào, tự làm hay có thể nhờ nơi làm hiện tại?
- 2. Giấy tờ em đang có đã đủ chưa, nếu thiếu thì thiếu gì, và em xin ở đâu?
- 3. Phần thu nhập làm thêm không có giấy tờ khấu trừ, em cần giữ những gì và em nên hỏi cơ quan thuế quản lý câu gì?
- 4. Công ty mới có cần em đưa giấy tờ gì của công ty cũ không, và nên đưa lúc nào?
- 5. Năm sau nếu em tiếp tục làm thêm, em nên lưu giấy tờ thế nào cho gọn?
Câu một là câu đáng tiền nhất, và câu trả lời có thể là "tuỳ". Khi nghe vậy, hỏi tiếp "tuỳ vào điều gì, em kiểm điều đó ở đâu". Đừng ép một câu trả lời chắc khi chuyên gia còn cần xem giấy tờ.
Phút đầu cuộc gọi: đọc dòng thời gian, không kể chuyện nghỉ việc
Nhiều người đổi việc mở đầu bằng câu chuyện vì sao nghỉ, công ty cũ đối xử thế nào. Chuyên gia thuế không cần những điều đó. Họ cần dòng thời gian, đọc từ trên xuống, mỗi dòng một câu.
Mẫu mở đầu: "Năm nay em làm công ty cũ từ đầu năm đến giữa năm, nghỉ một tháng, rồi làm công ty mới đến giờ. Cuối tuần em có làm thêm cho vài khách lẻ, không có hợp đồng. Em đã có giấy xác nhận của công ty cũ, em gửi kèm bảng. Em cần biết em nên làm theo cách nào và còn thiếu gì." Câu đó chưa đầy một phút.
Sau đó để chuyên gia hỏi. Họ có thể hỏi về loại hợp đồng, về việc công ty mới đã biết bạn có thu nhập ở nơi cũ chưa, về khoản làm thêm nhận thế nào. Trả lời ngắn, đúng sự thật; câu nào không biết thì nói "em sẽ kiểm" và ghi lại. Đừng đoán ngày tháng hay số tiền; nhìn bảng mà đọc.
Nghe câu trả lời và hỏi lại đúng nơi
Câu trả lời của chuyên gia cho trường hợp đổi việc thường có dạng: nếu điều này đúng thì làm thế này, nếu điều kia đúng thì làm thế kia. Đó là cách trả lời đúng, không phải né. Việc của bạn là ghi rõ từng điều kiện, rồi biết mình kiểm điều kiện đó ở đâu: ở hợp đồng, ở giấy tờ công ty cũ, ở phòng nhân sự công ty mới, hay ở cơ quan thuế quản lý.
Trước khi kết thúc, đọc lại: "Em hiểu là em cần hỏi phòng nhân sự công ty mới câu A, hỏi cơ quan thuế câu B, và giữ giấy tờ C cho phần làm thêm. Anh chị xem em hiểu đúng chưa." Ghi lại những gì chuyên gia sửa.
Trong tuần, đi hỏi đủ hai nơi. Nếu câu trả lời của hai nơi khớp với điều chuyên gia nói, bạn làm theo. Nếu có chỗ khác, ghi đúng chỗ khác đó và hỏi lại chuyên gia bằng tin nhắn, hỏi trước họ trả lời bằng tin nhắn có tính phí không. Phần lớn chỗ khác là do một chi tiết hoàn cảnh chưa được nói đủ trong cuộc gọi đầu.
Ví dụ: anh Minh và tháng nghỉ giữa hai việc
Anh Minh làm ở một công ty đến giữa năm, nghỉ một tháng, rồi vào công ty mới. Cuối tuần anh nhận thêm việc chụp ảnh cho vài khách. Cuối năm, đồng nghiệp mới bảo "anh đổi việc thì phải tự làm", người quen lại bảo "để công ty mới làm cho". Anh không biết nghe ai, định gọi chuyên gia để hỏi.
Trước khi gọi, anh kẻ dòng thời gian, thấy ngay mình thiếu giấy tờ của công ty cũ. Anh nhắn phòng nhân sự cũ theo mẫu, một tuần sau nhận được. Phần chụp ảnh, anh xuất sao kê những tháng có tiền khách chuyển, đánh dấu các dòng đó, che phần còn lại.
Cuộc gọi hai mươi phút. Chuyên gia hỏi thêm vài chi tiết về hợp đồng ở hai công ty và khoản chụp ảnh, rồi nói rõ những điều kiện quyết định anh làm theo cách nào, chỉ anh câu cần hỏi phòng nhân sự công ty mới và câu cần hỏi cơ quan thuế quản lý. Anh không phải chọn giữa lời đồng nghiệp và lời người quen nữa; anh có hai câu hỏi đúng nơi để có câu trả lời chính thức.
Những cái sai hay gặp
Gọi chuyên gia khi chưa có giấy tờ công ty cũ. Chuyên gia sẽ nói "anh cần có giấy đó trước", và bạn trả tiền cho một câu mà bạn đã có thể tự biết.
Bỏ qua thu nhập làm thêm. Khoản nhỏ, không thường xuyên vẫn là một phần bức tranh. Nói ra để chuyên gia tư vấn đúng, việc khai hay không là điều họ giúp bạn hiểu.
Nghe lời đồn ở chỗ làm. Mỗi người một hoàn cảnh hợp đồng, thời gian, nguồn thu. Lời khuyên cho đồng nghiệp có thể không đúng với bạn.
Đọc số định danh, số tài khoản qua điện thoại. Chuyên gia không cần những số đó để định hướng. Nếu cần cho một thủ tục cụ thể, bạn tự điền vào hồ sơ của mình.
Không hỏi lại nơi có thẩm quyền. Những điểm quyết định cách làm nên được xác nhận với cơ quan thuế quản lý hoặc theo hướng dẫn hiện hành, và với phòng nhân sự nơi đang làm nếu liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Đổi việc giữa năm có cần gọi chuyên gia thuế không?
Không phải ai cũng cần. Nếu hoàn cảnh đơn giản và bạn đã có đủ giấy tờ, hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc phòng nhân sự nơi đang làm có thể đủ. Khi có thêm thu nhập làm thêm, khoảng thời gian chồng lấn hay giấy tờ thiếu, một cuộc gọi ngắn giúp bạn sắp lại việc.
Công ty cũ không cấp giấy xác nhận thu nhập thì làm sao?
Nhắn lại lịch sự, hỏi quy trình và thời điểm họ cấp, lưu mọi tin nhắn. Nếu vẫn không nhận được, mang tình trạng đó vào cuộc gọi với chuyên gia và hỏi bạn nên làm gì tiếp, đồng thời hỏi cơ quan thuế quản lý hướng xử lý.
Có cần gửi phiếu lương cho chuyên gia trước cuộc gọi không?
Thường chỉ cần bảng dòng thời gian và danh sách giấy tờ đang có. Nếu chuyên gia muốn xem phiếu lương, gửi bản đã che số tài khoản, số định danh. Đừng gửi tất cả mọi thứ khi chưa được hỏi.
Làm thêm cuối tuần không có hợp đồng có cần nói với chuyên gia không?
Nên nói, kèm những gì bạn có: tin nhắn thoả thuận, sao kê các khoản nhận. Chuyên gia cần bức tranh đủ mới tư vấn đúng; giấu một nguồn thu là nhận lời khuyên cho một hoàn cảnh không phải của bạn.
Nghe chuyên gia rồi có cần hỏi lại công ty mới không?
Nếu cách làm liên quan tới nơi bạn đang làm, nên hỏi phòng nhân sự hoặc kế toán công ty mới, dùng đúng câu chuyên gia gợi ý. Những điểm quyết định thì xác nhận với cơ quan thuế quản lý.