Khi số trên tờ khai khác số bạn tự tính, đừng ký hay nộp khi còn thắc mắc, và đừng hỏi chung chung "sao số này cao vậy". Ghi ra đúng dòng nào lệch, số của bạn là bao nhiêu, bạn lấy từ đâu, rồi hỏi kế toán một câu cụ thể: "dòng này anh chị lấy từ số liệu nào?". Phần lớn chỗ lệch được giải thích ngay khi hai bên chỉ ra nguồn số của mình.
Người chủ ký tờ khai là bạn, nên hiểu được từng dòng lớn là quyền và cũng là trách nhiệm của bạn. Kế toán giỏi không phật lòng khi khách hỏi lại; họ còn yên tâm hơn khi khách hiểu mình đang ký gì. Bài này giúp bạn hỏi lại cho gọn, nghe giải thích cho đúng, và biết khi nào cần xác nhận với cơ quan thuế.
Hỏi sớm, trước khi ký và trước hạn
Thời điểm tốt nhất để hỏi là ngay khi nhận bản nháp tờ khai, không phải ngày cuối. Kế toán cần thời gian để mở lại sổ, xem lại chứng từ; nếu bạn hỏi sát hạn, họ hoặc trả lời vội, hoặc bạn phải chọn giữa nộp khi còn thắc mắc và nộp trễ.
Vì vậy, ngay từ khi thuê ai làm tờ khai, nên thoả thuận một điều: họ gửi bản nháp cho bạn xem trước hạn đủ để hỏi lại, và bạn đọc trong một hai ngày. Nếu chưa có thoả thuận đó, bây giờ là lúc đề nghị cho các kỳ sau. Một tin nhắn ngắn là đủ: "Từ kỳ sau, anh chị gửi em bản nháp sớm để em đọc và hỏi lại nếu cần, em sẽ trả lời trong hai ngày." Kế toán làm việc cẩn thận thường hoan nghênh, vì khách đọc trước thì ít phải sửa sau khi đã nộp.
Khi đọc bản nháp, không cần hiểu hết mọi dòng. Chỉ cần nhìn những dòng lớn mà bạn có cảm giác về con số: tổng doanh thu, tổng chi phí, số phải nộp. Nếu dòng nào khác xa con số trong đầu bạn, đánh dấu. Đừng tự sửa trên bản nháp, và đừng nghĩ "chắc kế toán đúng" rồi bỏ qua, cũng đừng nghĩ "chắc kế toán sai" rồi cáu.
Ghi chỗ lệch thành bảng trước khi hỏi
Bảng này là thứ bạn gửi kế toán kèm tin nhắn. Nó giúp kế toán tìm đúng chỗ trong vài phút, thay vì đoán bạn đang thắc mắc dòng nào.
| Dòng trên tờ khai | Số trên bản nháp | Số mình nghĩ | Mình lấy số từ đâu | Câu hỏi |
|---|---|---|---|---|
| Tổng doanh thu kỳ | ghi số trên bản nháp | ghi số của mình | Cộng tiền về tài khoản trong kỳ | Dòng này anh chị lấy từ sổ bán hàng hay từ sao kê? |
| Tổng chi phí | ghi số trên bản nháp | ghi số của mình | Cộng các lần nhập hàng mình nhớ | Những khoản nào em có tính mà anh chị không đưa vào? |
| Số phải nộp | ghi số trên bản nháp | không tự tính | Không có | Anh chị chỉ giúp em số này đi từ những dòng nào lên? |
Để ý dòng cuối: bạn không cần tự tính số phải nộp để hỏi. Chỉ cần hỏi số đó đi từ đâu lên, kế toán sẽ dẫn bạn qua từng bước, và bạn thấy chỗ nào khác với điều mình hiểu.
Cột "mình lấy số từ đâu" là cột quan trọng nhất. Nhiều chỗ lệch chỉ đơn giản vì hai bên dùng hai nguồn khác nhau, và chỉ cần nói ra là thấy ngay.
Những nguồn lệch thường gặp, để biết hỏi gì
Khác kỳ. Bạn cộng theo ngày tiền về tài khoản, kế toán có thể ghi theo một mốc khác. Câu hỏi: "Anh chị ghi khoản này vào kỳ nào, theo mốc nào?"
Khác nguồn số liệu. Bạn lấy từ sao kê, kế toán lấy từ sổ bán hàng hay hoá đơn. Câu hỏi: "Anh chị lấy số từ tài liệu nào em gửi?"
Khoản bạn không biết có trong số. Có khoản bạn quên đã gửi chứng từ, hoặc khoản tiền cá nhân lẫn vào tiền hàng. Câu hỏi: "Anh chị liệt kê giúp em các khoản lớn trong dòng này được không?"
Khoản bạn nghĩ có mà không thấy. Có khoản chi bạn nhớ nhưng không có giấy tờ, hoặc chưa gửi. Câu hỏi: "Khoản này em chưa gửi chứng từ hay anh chị không đưa vào, vì sao?"
Cách xử lý theo hướng dẫn. Có những khoản được xử lý theo một hướng dẫn riêng mà bạn không biết. Câu hỏi: "Anh chị làm theo hướng dẫn nào, em tự đọc ở đâu, hoặc em nên hỏi cơ quan thuế câu gì để hiểu?"
Mẫu tin nhắn hỏi lại kế toán
Gửi kèm bảng chỗ lệch. Viết ngắn, nói rõ bạn muốn hiểu chứ không phải trách.
- Chào anh/chị, em đã đọc bản nháp tờ khai kỳ này, cảm ơn anh/chị. Em có ba dòng chưa hiểu, em ghi trong bảng đính kèm.
- Ở dòng doanh thu, em cộng từ sao kê ra số khác. Anh/chị chỉ giúp em dòng này lấy từ tài liệu nào.
- Ở dòng chi phí, em nhớ có mấy lần nhập hàng lớn, không biết đã được tính chưa.
- Nếu tiện, mình gọi mười lăm phút để anh/chị dẫn em đi qua từng dòng, em muốn hiểu trước khi ký. Anh/chị cho em biết giờ nào tiện và cách tính phí cho cuộc gọi này nhé.
Câu cuối hỏi luôn về phí cuộc gọi giải thích. Có người coi đó là phần dịch vụ đã trả, có người tính riêng; hỏi trước để khỏi hiểu lầm. Nếu muốn so, quy ra "đơn vị" giả định cho dễ nhìn và xem bảng phí hiện hành của người đó.
Nghe kế toán giải thích thế nào
Khi kế toán giải thích một dòng, xin họ chỉ ra tài liệu gốc: "Khoản này nằm ở trang nào trong sổ em gửi, hay ở tệp nào?" Một giải thích có chỉ được chứng từ gốc là giải thích bạn kiểm lại được. Một giải thích chỉ có "theo quy định là vậy" thì hỏi tiếp: quy định hay hướng dẫn nào, em đọc ở đâu.
Nếu giải thích làm bạn nhận ra mình nhớ sai hay quên gửi chứng từ, nói ngay và hỏi cần bổ sung gì. Không có gì phải ngại; chính để phát hiện những chuyện này mà bạn đọc bản nháp.
Nếu giải thích làm bạn thấy kế toán đã bỏ sót hay nhập nhầm, đề nghị họ sửa và gửi lại bản nháp, đọc lại dòng đó. Giữ giọng bình thường; ai làm sổ cũng có lúc nhầm, quan trọng là bắt được trước khi nộp.
Nếu sau giải thích bạn vẫn không chắc, nhất là về cách một khoản được xử lý, hỏi kế toán câu nên hỏi cơ quan thuế quản lý, rồi đi hỏi. Câu trả lời của cơ quan thuế là căn cứ chính thức cho cả bạn và kế toán.
Trong cuộc gọi giải thích: đi từ dòng cuối ngược lên
Nếu hai bên gọi để kế toán dẫn bạn qua tờ khai, đề nghị một thứ tự đơn giản: bắt đầu từ con số bạn quan tâm nhất, thường là số phải nộp, rồi đi ngược lên từng dòng tạo ra nó. Đi theo cách này, bạn luôn biết dòng đang bàn có liên quan gì đến con số cuối, không bị lạc giữa những dòng không quan trọng với mình.
Mỗi dòng, chỉ hỏi hai câu: số này lấy từ đâu, và có khoản nào lớn bất thường trong đó không. Ghi câu trả lời ngắn cạnh dòng đó trên bản nháp của bạn. Khi tới dòng đã khoanh trong bảng lệch, dừng lâu hơn, nghe kế toán chỉ chứng từ, và nói thẳng chỗ bạn còn thấy khác.
Năm phút cuối, đọc lại những dòng đã hiểu, những dòng cần sửa, những câu cần hỏi cơ quan thuế. Hỏi kế toán khi nào gửi lại bản nháp đã sửa, và hẹn bạn đọc lại trong bao lâu. Lưu bản nháp có ghi chú này cùng bản đã nộp; kỳ sau đọc lại, bạn sẽ hiểu tờ khai nhanh hơn nhiều.
Ví dụ: cô Hạnh và dòng chi phí
Cô Hạnh nhận bản nháp tờ khai cho phần cho thuê nhà, thấy dòng chi phí thấp hơn hẳn điều cô nghĩ. Năm nay cô sửa nhà cho thuê khá nhiều, cô tưởng khoản đó phải làm số khác đi. Cô định gọi kế toán hỏi "sao em sửa nhà nhiều vậy mà số không đổi", nhưng con gái khuyên ghi bảng trước.
Ghi xong mới thấy: phần lớn tiền sửa nhà cô trả thợ tiền mặt, không có giấy tờ, và cô chưa từng gửi gì cho kế toán về khoản đó. Cô gửi bảng kèm câu hỏi: khoản sửa nhà không có giấy tờ, anh chị đã biết chưa, và nếu cần đưa vào thì em phải có gì.
Kế toán gọi lại mười lăm phút. Anh không nói khoản đó được hay không được tính, mà giải thích anh chỉ làm từ chứng từ cô gửi, rồi gợi ý một câu cô nên hỏi cơ quan thuế quản lý về trường hợp chi sửa chữa không có hoá đơn, và dặn từ nay cô nên giữ những giấy tờ gì khi thuê thợ. Cô ký bản nháp sau khi đã hỏi cơ quan thuế, hiểu rõ vì sao dòng đó như vậy.
Những cái sai hay gặp
Ký trước, hỏi sau. Khi đã nộp, sửa lại tốn nhiều công hơn hỏi trước. Nếu không kịp hỏi, nói với kế toán bạn cần thêm thời gian, và hỏi cơ quan thuế nếu lo về hạn.
Hỏi bằng cảm xúc. "Sao số cao vậy" làm kế toán phải đoán bạn hỏi gì. "Dòng doanh thu lấy từ đâu" thì trả lời được ngay.
Tự sửa bản nháp. Sửa số trên bản nháp rồi gửi lại, bạn làm rối cả hai phía. Ghi câu hỏi, để kế toán sửa và giải thích.
Im lặng vì ngại. Nhiều người không hỏi vì sợ bị coi là không tin kế toán. Người ký là bạn; hỏi để hiểu là việc bình thường.
Chỉ hỏi qua điện thoại, không để lại chữ. Giải thích bằng lời dễ quên. Sau cuộc gọi, nhắn lại cho kế toán vài dòng tóm những gì đã hiểu và những gì sẽ sửa, để cả hai bên có cùng một bản ghi.
Đổi kế toán ngay khi thấy lệch. Lệch không có nghĩa là sai. Hỏi cho ra nguồn trước; chỉ khi giải thích không thuyết phục mới cần thêm một ý kiến khác.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ký tờ khai khi chưa hiểu hết các dòng không?
Không cần hiểu hết mọi dòng, nhưng nên hiểu những dòng lớn như doanh thu, chi phí, số phải nộp đi từ đâu ra. Hỏi kế toán chỉ nguồn số liệu của từng dòng lớn trước khi ký; người ký và chịu trách nhiệm là bạn.
Hỏi lại kế toán nhiều lần có làm phiền họ không?
Hỏi có chuẩn bị thì không. Gửi một bảng ghi rõ dòng nào lệch, số của bạn lấy từ đâu, kèm câu hỏi cụ thể, kế toán trả lời nhanh. Hỏi rải rác, chung chung mới mất thời gian cả hai bên.
Kế toán giải thích theo quy định mà mình vẫn không hiểu thì làm gì?
Xin kế toán cho biết đó là hướng dẫn nào để bạn tự đọc, hoặc câu hỏi cụ thể bạn nên hỏi cơ quan thuế quản lý. Câu trả lời của cơ quan thuế là căn cứ chính thức để bạn yên tâm ký.
Phát hiện lệch sau khi đã nộp tờ khai thì sao?
Liên hệ kế toán ngay, chỉ ra dòng lệch như cách hỏi trước khi nộp. Nếu đúng là cần điều chỉnh, hỏi kế toán và cơ quan thuế quản lý về cách làm theo hướng dẫn hiện hành, đừng tự xử lý một mình.
Có cần nhờ một kế toán khác xem lại không?
Chỉ khi giải thích của kế toán hiện tại không chỉ được nguồn số liệu hay không thuyết phục sau khi bạn đã hỏi kỹ. Khi đó gửi người thứ hai bảng chỗ lệch và phần giải thích đã nhận, để họ không phải bắt đầu từ đầu.