Trước cuộc gọi tư vấn thuế online, hãy kẻ một bảng liệt kê mọi nguồn thu trong kỳ (lương, việc tự do, cho thuê, bán hàng, khoản khác), mỗi nguồn ghi ai trả, trả bằng cách nào, đã bị khấu trừ gì chưa, có giấy tờ gì. Sau đó xếp câu hỏi theo thứ tự: câu về việc phải làm trước hạn đứng đầu, câu "để hiểu thêm" để cuối. Với bảng đó, một cuộc gọi 20 phút đủ để chuyên gia nhìn ra bức tranh.
Người có nhiều nguồn thu hay mắc một lỗi: kể lần lượt từng nguồn như kể chuyện, mất mười phút mới tới câu hỏi chính. Chuyên gia thuế không cần câu chuyện, họ cần cái bảng. Phần còn lại của bài là cách dựng bảng, cách xếp câu hỏi và cách nghe câu trả lời khi chuyên gia nói "còn tuỳ".
Bảng nguồn thu một trang: mỗi dòng một nguồn
Mẫu bảng dưới chỉ cần chữ và dấu tick, không cần con số chính xác tới từng đồng trong cuộc gọi đầu. Ghi số tiền theo tháng nếu bạn có, còn không thì ghi "có sao kê" để chuyên gia biết bạn lấy ra được.
| Nguồn thu | Ai trả, trả thế nào | Đã bị khấu trừ chưa | Giấy tờ đang có | Điều mình chưa rõ |
|---|---|---|---|---|
| Lương ở công ty chính | Công ty, chuyển khoản hằng tháng | Có, theo phiếu lương | Hợp đồng lao động, phiếu lương | Có cần tự làm gì cuối năm không |
| Viết bài, thiết kế tự do | Vài khách, chuyển khoản từng lần | Một số khách có, một số không | Tin nhắn chốt việc, sao kê | Phần khách không khấu trừ thì sao |
| Cho thuê một phòng | Người thuê, tiền mặt và chuyển khoản | Chưa | Hợp đồng thuê viết tay | Phải khai ở đâu, theo kỳ nào |
| Bán đồ cũ trên mạng | Người mua lẻ | Không | Gần như không có | Có tính là kinh doanh không |
Cột cuối là nơi câu hỏi của bạn mọc ra. Đọc lại cột đó, gạch những câu trùng nhau, gộp những câu cùng một ý. Thường từ bốn dòng sẽ còn lại ba đến năm câu thật sự cần hỏi.
Đừng điền số liệu của người khác (người thuê, khách hàng) vào bảng gửi đi. Chỉ cần ghi "một khách", "người thuê phòng", chuyên gia không cần biết tên họ để trả lời câu hỏi của bạn.
Xếp câu hỏi theo ưu tiên
Có ba lớp câu hỏi. Xếp đúng lớp thì dù cuộc gọi bị cắt ngang, phần bạn cần nhất vẫn đã được trả lời.
- Lớp một, việc có hạn: câu hỏi gắn với một việc phải làm trong kỳ này. Ví dụ: "Với phần thu nhập tự do khách không khấu trừ, em có phải tự làm gì trong kỳ này không, làm ở đâu?"
- Lớp hai, việc sắp xếp: câu hỏi để từ nay làm cho gọn. Ví dụ: "Em nên lưu giấy tờ của từng nguồn thế nào để cuối năm không bị thiếu?"
- Lớp ba, để hiểu thêm: câu hỏi kiểu "nếu năm sau em có thêm nguồn X thì sao". Những câu này hay nhưng không gấp, để cuối hoặc hẹn cuộc gọi khác.
- Đánh số và giới hạn: lớp một không quá ba câu. Nếu có hơn ba câu có hạn, có lẽ bạn cần một cuộc gọi dài hơn hoặc một thoả thuận dịch vụ chứ không phải tư vấn nhanh.
Ghi danh sách câu hỏi ra giấy, để trước mặt khi gọi. Mỗi câu được trả lời xong thì gạch đi và ghi hai ba chữ tóm ý ngay cạnh. Gọi online thì không có ai nhắc bạn còn câu nào chưa hỏi, tờ giấy làm việc đó.
Nếu chuyên gia tự dẫn sang một câu ở lớp ba trong khi lớp một còn dở, cứ lịch sự kéo lại: "Dạ phần này em xin hỏi sau, anh chị cho em xong câu về kỳ này trước được không ạ?" Không ai phật lòng vì một người hỏi biết mình cần gì.
Mẫu danh sách câu hỏi cho người có lương và việc tự do
Đây là danh sách mẫu của chị Ngọc, đi làm văn phòng, tối nhận thiết kế tự do và cho thuê một phòng. Chép lại và thay bằng nguồn thu của bạn.
- 1. Với tình huống ba nguồn thu của em như trong bảng, kỳ này em có việc gì bắt buộc phải tự làm không, và làm ở đâu?
- 2. Phần tiền thiết kế mà khách không khấu trừ, em cần giữ những giấy tờ gì để sau này giải thích được?
- 3. Phần cho thuê phòng, em nên hỏi lại cơ quan thuế quản lý câu gì để biết đúng thủ tục cho trường hợp của em?
- 4. Hợp đồng thuê viết tay của em có thiếu thông tin gì mà anh/chị thấy nên bổ sung không?
- 5. Nếu em chỉ làm được một việc trong tuần này, anh/chị khuyên em làm việc nào trước?
- 6. Có phần nào trong việc của em mà anh/chị thấy cần xem sổ sách mới trả lời được không?
Câu năm và câu sáu là hai câu đáng tiền nhất. Câu năm ép cuộc gọi ra một việc cụ thể. Câu sáu cho bạn biết ranh giới của cuộc gọi: phần nào đã trả lời được, phần nào cần làm việc sâu hơn.
Phút đầu cuộc gọi: đọc bảng, không kể chuyện
Mở đầu bằng một câu tóm: "Em có ba nguồn thu trong năm nay: lương, thiết kế tự do và cho thuê một phòng. Em đã gửi bảng trước. Em cần anh chị giúp em biết kỳ này phải làm gì và cần giữ giấy tờ gì." Câu đó mất chưa tới một phút và cho chuyên gia đủ khung để bắt đầu hỏi lại.
Rồi để chuyên gia hỏi. Họ sẽ hỏi những thứ bạn không nghĩ tới: khoản lương có thay đổi nơi làm trong năm không, khách tự do là cá nhân hay công ty, tiền thuê có ghi trong hợp đồng hay không. Trả lời ngắn, đúng sự thật, kể cả khi câu trả lời làm việc của bạn có vẻ rắc rối hơn. Giấu một nguồn thu nhỏ vì "chắc không sao" là cách chắc nhất để nhận một lời khuyên không khớp với hoàn cảnh thật.
Nếu chuyên gia hỏi một con số bạn không nhớ, nói thẳng "em không nhớ chính xác, em có sao kê, em sẽ gửi sau". Đừng đoán số qua điện thoại; con số đoán sẽ nằm trong ghi chép của cả hai bên và dẫn đến lời khuyên sai.
Nghe chuyên gia trả lời thế nào
Khi nghe "còn tuỳ". Đây không phải câu né. Hỏi tiếp: "Tuỳ vào điều gì ạ, và em cần giấy tờ nào để biết trường hợp của em thuộc bên nào?" Câu trả lời sẽ cho bạn một việc cụ thể để kiểm.
Khi nghe một con số. Nếu chuyên gia đưa ra một con số ước lượng, hỏi rõ: con số này tính trên giả định gì, và cần xem gì để chắc. Ghi cả giả định lẫn con số, đừng chỉ ghi con số.
Khi nghe một thuật ngữ lạ. Hỏi lại ngay: "Anh chị giải thích giúp em chữ này trong trường hợp của em nghĩa là em phải làm gì?" Một câu hỏi lại tốn ít phút hơn một việc làm sai.
Khi chuyên gia khuyên hỏi cơ quan thuế. Đó là lời khuyên tốt, không phải đẩy việc. Xin chuyên gia nói giúp đúng câu nên hỏi, ghi nguyên văn câu đó.
Khi chuyên gia gợi ý một cách làm để nộp ít đi. Hỏi cách đó dựa trên hướng dẫn nào của cơ quan thuế và có rủi ro gì. Một lời khuyên đúng luôn nói được cả căn cứ lẫn rủi ro; lời khuyên chỉ nói "cứ làm vậy" thì nên dè dặt.
Những việc không nên làm trong cuộc gọi
Không hỏi cách "lách" cho đỡ phải khai. Một câu hỏi như vậy làm cuộc gọi lệch hướng, và chuyên gia nghiêm túc sẽ không trả lời. Câu đúng là: "Trường hợp của em, cách làm nào đúng hướng dẫn mà ít việc giấy tờ nhất?"
Không đọc số căn cước, số tài khoản thành tiếng. Cuộc gọi có thể đang được ghi âm, người bên cạnh có thể nghe thấy. Nếu chuyên gia cần một thông tin định danh để hướng dẫn, hỏi lại họ cần để làm gì; với một cuộc tư vấn định hướng, gần như không bao giờ cần.
Không đưa mật khẩu tài khoản thuế điện tử. Kể cả khi chuyên gia đề nghị "vào xem giúp cho nhanh". Nếu cần xem, bạn tự đăng nhập, chia sẻ màn hình phần cần xem, rồi thoát ra.
Không giấu nguồn thu vì ngại. Lời khuyên chỉ đúng với bức tranh bạn kể. Giấu một nguồn là nhận một lời khuyên cho người khác.
Không ép chuyên gia hứa hẹn. Câu "anh chị chắc là không sao chứ" đặt chuyên gia vào thế khó. Hỏi "phần nào anh chị chắc, phần nào còn phụ thuộc giấy tờ" thì nhận được câu trả lời trung thực hơn.
Năm phút cuối: chốt ba thứ
Khi còn khoảng năm phút, dừng câu hỏi mới. Đọc lại cho chuyên gia nghe: "Em nhắc lại nhé: việc em làm trước là A, giấy tờ em cần giữ là B, câu em hỏi lại cơ quan thuế là C. Anh chị xem em hiểu đúng chưa." Chuyên gia sẽ sửa chỗ bạn nghe nhầm, và đó là phút đáng giá nhất của cuộc gọi.
Hỏi thêm một câu về bước sau: "Nếu em cần anh chị xem sổ hoặc giúp lập tờ khai, em cần gửi gì và hai bên thoả thuận phạm vi thế nào?" Bạn chưa cần quyết ngay, chỉ cần biết đường đi tiếp.
Trong vòng một giờ sau cuộc gọi, chép lại ghi chép cho sạch, đánh dấu việc nào có hạn. Ghi cả ngày giờ gọi và tên hiển thị của chuyên gia trên trang hồ sơ, để nếu sau này cần hỏi lại, bạn biết mình đã hỏi ai, hỏi gì.
Nếu sau cuộc gọi bạn nhận ra còn một câu lớp một chưa kịp hỏi, đừng dồn nó vào một cuộc gọi dài mới. Nhắn chuyên gia một tin ngắn, nêu đúng câu đó và nói rõ bạn đã hiểu tới đâu, rồi hỏi họ trả lời bằng tin nhắn được không hay cần một cuộc gọi ngắn khác, cách tính phí thế nào. Nhiều chuyên gia sẵn lòng trả lời một câu bổ sung khi người hỏi đã chuẩn bị gọn gàng từ lần đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi phiếu lương và sao kê cho chuyên gia trước cuộc gọi không?
Có thể gửi nếu nền tảng hoặc kênh gửi rõ ràng, nhưng che số tài khoản, số căn cước và tên người khác trong sao kê. Nhiều khi một bảng tóm tắt theo tháng là đủ cho cuộc gọi đầu, bản chi tiết gửi sau khi đã thoả thuận làm việc tiếp.
Cuộc gọi 20 phút có đủ cho người có bốn, năm nguồn thu không?
Đủ để chuyên gia nhìn bức tranh và nói việc gì cần làm trước, nếu bạn đã gửi bảng nguồn thu trước. Không đủ để xem từng chứng từ. Nếu nguồn thu nhiều và lẫn kỳ, hãy hỏi chuyên gia ngay đầu cuộc gọi là nên chia làm mấy lần.
Chuyên gia có tính được số thuế mình phải nộp ngay trong cuộc gọi không?
Thường là không nên đòi điều đó khi chuyên gia chưa xem sổ sách và giấy tờ. Một con số đưa ra vội qua điện thoại dễ sai vì thiếu dữ kiện. Hãy hỏi cách làm, giấy tờ cần có và việc cần kiểm trước.
Thu nhập nhỏ, không thường xuyên có cần nhắc tới trong cuộc gọi không?
Nên nhắc, kể cả khi bạn nghĩ nó không đáng kể. Chuyên gia cần bức tranh đủ để trả lời đúng; việc nguồn nào cần khai, nguồn nào không là điều họ nói cho bạn, không phải điều bạn tự lọc trước.
Nghe chuyên gia xong có cần hỏi lại cơ quan thuế không?
Với những điểm quyết định việc khai, nộp hay giấy tờ phải nộp, bạn nên xác nhận lại với cơ quan thuế quản lý hoặc đọc hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế. Xin chuyên gia gợi ý đúng câu cần hỏi để việc xác nhận nhanh gọn.